CANVAS

My New Published Book GOSAINKUNDA:NATURE,CULTURE and HISTORY

2010-08-16T20:09:00.000-07:00

Foreword

-Dr.Ramesh K. Dhungel

I read through the manuscript of the book Gosainkunda: Prakiti,itihas and samskriti (Gosainkunda: nature, history and culture) by Subash Acharya “Aagaman” and found it to be of interest for two major reasons: (i) it encompasses information relating to Gosainkunda, extracted and gathered from published sources, oral traditions and the data collected from the field and (ii) the study is the first guide book of this kind that has synchronically reviewed the published sources relating to various aspects of Gosainkunda, one of the most venerated and interesting Himalayan natural pilgrimage centers of Buddhist, Hindu and shamanistic spiritualists of Nepal, Tibet, and India.

Acharya’s work is appreciable because it is being published at the height of Nepal’s difficult period in its history caused by the growing ethnocentric trend in politics and the consequent disorder in socio-religious harmony historically maintained in the country from the earliest antiquity. If we study the historical and cultural phenomenon related to pilgrimage centers of Nepal, we find religious and cultural equilibrium characterized by the existence that is enhanced by such spiritual centers. Unfortunately, a good number of activists lamented with ethnocentric, regional, and particular political and religious interests are putting their efforts to shift the delicate balance and intentionally destroy this age-old tradition of socio-cultural harmony in Nepal. At this juncture, there is no doubt that the studies like the one by Subash Acharya can be instrumental to avoid the socio-cultural misunderstanding created by the activists with vested political and communal interests. I believe, Acharya’s book has been successful in bringing into light the harmonious importance of Gosainkunda to various ethnic and religious communities of Nepal, Tibet, and India. Nepal is one of very few places in the world where people of different ethnic origin gather together in one particular pilgrimage center for worship, pray, and celebrate their practices and traditions. In some occasions, they also perform and celebrate spiritual activities and festivals commonly together. Gosainkunda is one of such pilgrimage centers where Hindu, Buddhist, Bon and the Shamanistic practitioners of other streams go for pilgrimage and perform their spiritual duties according to their own traditions and beliefs.

It is interesting that most of the pilgrimage centers of this kind in Nepal are not seem to have a single text or guiding principle prescribed for paying homage, worship, and celebration of religious festivals. Thus, priests, shamans and general public of different spiritual beliefs are free to use their respective traditions while performing religious activities in and around pilgrimage centers of different geographic locations. However, because of the lack of proper historical and cultural knowledge of our harmonious society and the growing tendency to ignore the historical root of our cultural coexistence, we have been misguided by the mischievous agendas of both internal and external destructive elements causing Nepal to spiral towards civil war. In order to maintain the cultural harmony and social unity in ethnically diverged Nepal, this is the exact time that intellectuals and citizens with capacity, courage and wisdom must be very active in studying the nature of our deep-rooted cultural values and educate people by bringing into light the reality of our past. It can be expected that multidisciplinary or synchronic studies of prominent centers of cultural and religious importance such as this one can play an important role in maintaining socio-religious harmony in the country. Thus, in order to save Nepal from the danger of possible self destruction, studies of this kind has been an essential task for scholars and members of civil society who are committed to maintaining social harmony.

Although the main objective of the book is not intended to produce a disciplined research report, it has undoubtedly brought together information covering multiple aspects of the region from various sources. It covers the study of topography, geography, history, religion and cultures of the region and the destination pilgrimage center of Gosainkunda. The etymological description of the geographical names of Gosaikunda in Sanskrit, Tibetan, and local dialects of Tamang and Gurung (pp. 3-5) is one of the most useful aspects of the book. Similarly, the brief description of tangible cultural heritage of the pilgrimage destination of Gosainkunda and those located in different routes is also an important aspect of the book. However, it seems that the study can benefit from supplementary technical and historical details in the description of temples, monasteries, and sculptural arts.

Acharya’s book is overwhelmed with historical, touristic and geographic information. This study can be labeled as the semblance of published and unpublished Hindu, Buddhist and other literary and archival sources written in Sanskrit, Nepali, Newari, and Tibetan. A considerable space in the book seems to have been occupied by information relating to the Malla rulers and Newar society’s deep-rooted historical, cultural and spiritual linkage with Gosainkunda. The Newari sources collected and used by the author have supported the notion that the Buddhist Newar community’s involvement in the spiritual activities in Gosainkunda is higher than the Hindu Newars. However, the intensity of the veneration shown by the the Malla rulers towards Gosainkunda is always worth mentioning even though they were the followers of the Sanatana Hindu tradition.The touristic information included in the book is useful material for those who would like to plan a pilgrimage to Gosainkunda. Acharya’s book provides information without omission of any essential information. These include details of different routes to Gosainkunda, information regarding lodging, fooding, required clothing, and health related supplies to be taken by both pilgrims and tourists.The narrative presented by the author relating to the management aspect of the pilgrimage site can also be considered quite useful for those who intend to know about Gosainkunda in general or are planning a visit. This includes information relating to local organizations, government units and individuals involved in managing festivals.

I strongly believe, the book can play an important role in providing a better understanding of Gosainkunda and promoting its tourism industry as well as supporting the maintenance of socio-religious harmony in Nepal. Similarly, we can also expect that this type of study may also help to understand the unique Nepali tradition of unity that helped establish pilgrimage centers like Gosainkunda between Hindu, Buddhist, and shamanistic practices throughout the country. I congratulate the author for his successful endeavor. I also would like to extend my best wishes to the author and hope that he would be able to produce many more disciplined academic books in the years to come.

Cultural Historian and Coordinator, Himalayan and Buddhist Studies
Research Centre for Nepal and Asian Studies, Tribhuvan University, Nepal
(US visit-Columbus, Ohio, July 5, 2010)

Back View of Cover

Comments on Gosaikunda: Nature, Culture and History

- Prof. Prem K. Khatry, Ph.D.

Prologue
A post-graduate student of Journalism, Subash ‘Agaman’ is known to me for about five years when he came to me for an article to be published in a journal on his native Rasuwa, a mountain district north of Kathmandu, on the Langtang Himalayan Range, to be precise. Then there was no news about him or his activities and his native Rasuwa. Now, after this gap of five years he appeared and to find him with this rather bulky volume on the nature, culture and history of Gosainkunda.

Located in the mountain on the district Gosainkunda is a pilgrimage site associated with the name of Shiva, one of the highly adored Hindu Trinity. It was more so when Agaman-ji asked me to write this review-cum-introductory chapter in English. It has been a challenging task for me because, first of all, it is a voluminous work; then it is a mixture of several themes around the main theme – the history and culture of Gosainkunda. Doing a synopsis of the entire book is thus a time consuming and challenging. I accepted the offer and took the challenge because by doing so I could also explore the importance of the holy site through the writer’s narration. Then I also thought it is a task worth accepting because the nature and culture of Rasuwa in general and Gosainkunda in particular have been the chosen destination of foreigners – from trekkers to the researchers. So, for those who may not have access to the literature on natural and cultural repertoire of the holy lake and the surroundings because of the language barrier, this preface might be of some help. I sincerely hope this brief outline of the book may serve some purpose in this direction.

In the foreword the writer says – he was inclined to highlight on the multi-dimensional importance of the famous pilgrimage Gosainkunda. This place located in the high mountainous region has played a source and inspiration of cultural unity amidst diversity. So, he further adds that at a time when the country is likely to face cultural erosion on the fabric of social and cultural harmony and unity and head toward instability a concerned effort to highlight on the social and cultural history and natural aspects of the place and the highly integrative feature of the famous site frequented by the Hindus, Buddhists, Shaministics, Lamas and a host of other creeds and groups would demonstrate the presence of religious tolerance and highly assimilative nature of our culture.
The book has a very comprehensive content. For example, there are altogether 39 chapters or units. Roughly, these units can be grouped into the following categories:
1. Geo-cultural landscape on the way to Gosainkunda
2. Trip to Gosainkunda – information the major attractions, facilities and features
3. Nature and Culture of the famous Gosainkunda Fair
4. Gosainkunda Fair and participation of several religious faiths
5. Gosainkunda and ethnicity
6. History of Gosainkunda – the Malla and the Shah rulers
7. Gosainkunda in media and literature
8. Conclusion and recommendation for the improvement of the holy site of Gosainkunda

The book opens with the narration of the famous Hindu Puranic (Classical) story of the ‘Churning of the Ocean’. According to the story once the gods and demons happened to come together in a bout to churn the all pervading Ocean in order to bring the valuable bounty from the bottom. They used Basukinaga as the rope. But as the Destiny would have it they first brought the valuable of all kinds to the surface and hustled and bustled for the possession of these items. As they continued with the churning spree continued with strong force, suddenly there was the flood of kalakuta poison gushing through. Quickly it spread all over the world and posed a serious danger to all the living beings. All the gods then stopped the churning work and sat down to pray to Lord Siva who in no time sensed the emerging danger that could sweep the entire Creation into annihilation in a brief few seconds and decided to take action at once. Then he suddenly began to drink the entire stock of poison to relieve the divine and the mortal worlds from possible danger. As a result, the part of his throat where the poison was accumulated turned blue. Further, Siva felt like eating fire so he headed towards the cold country, the Himalaya, to satiate his thirst. As he saw no water around even after his long trip, he stopped at the bottom of Mount Dharma and pierced the surface of the mountain with his mighty weapon Trishula, the Trident. Lo and Behold! Cold water began to gush out from the mountain. Siva drank and drenched to his heart’s content. The water later accumulated in a valley that is now called Gosainkunda, or the ‘Pond of the Chief or the Master.’
At the end of the main text, the writer presents some suggestions for the improvement of Gosainkunda. For example:
First of all, in the light of the historical, natural and cultural significance, the urgent need is to extend the drivable access road to the holy site of Gosainkunda after Dhunche, the last stop so far.
Second, the concerned agencies could also explore the possibility of installing a cable car with the financial participation of the people of Rasuwa. The existing road also needs qualitative improvement to make it an all weather road.
The government must allow more lodges and rest houses to function to cater for the need of more pilgrims. But such facilities must not be allowed to come and function in the close vicinity of the lake in order to save its beauty.
There is an urgent need of rest, toilet and washing facilities. There is also need to clean the trail on timely basis as the littering is the problem now.
There are also very steep places where there is a need to have railing, steps etc. in order to protect the travelers.
Conclusion
In the concluding part the writer emphasizes that
the special feature of the holy site – Gosainkunda – is the extraordinarily clean, pure and captivating color of the water.
the water is the main attraction of this site, for people make hard effort to make this trip to the site to take a dip into the holy water.
Several improvement plans have been prepared and submitted to the concerned agencies but these files often times remain stuck at this desk or the other.
This lethargic tendency will only delay the urgent task of implementing the reform and improvement plans.
The cash offering should be made transparent and meaningfully used
The importance of the multi-faceted significance of the trip to the holy site must be properly and adequately publicized
There can be provision for a small ‘tax’ or donation for the improvement of existing facility for the pilgrims and preservation of the site,
A fresh management to continue the ‘yoghurt’ and ‘leaf umbrella’ offering tradition for the pilgrims is to be installed
It is also essential to study the several inscriptions located in various site to provide knowledge of history and also for the improvement of the site
In order to publicize the importance of the holy site, a website could be installed
Similarly, a documentary could also be made to publicize the importance of the site
The Fair Management Committee should collect suggestions from the pilgrims and should implement the improvement plans based on these suggestions
With special focus on these suggestions Gosainkunda should be given priority to promote it as a tourist destination.

The Appendix
This part of the book has several documents – inscriptions, other historical documents, literary works dedicated to the holy site, list of bio-botanic assets such as plants, insects, birds, etc., many of them in tabular form. This has made the book not only an interesting reading but also reliable and scientific. The historic documents compiled and included in the text help the students and readers of history understand the importance of the holy site of Gosainkunda and its fairs.
The most remarkable collection in the book is the series of photographs taken to show the site from various angles and perspectives.
Thus, the book is an excellent scientific document compiled by a young native scholar committed to do everything possible to promote and preserve the holy site of Gosainkunda. The district of Rasuwa is so close to the country’s capital, Kathmandu, yet is so less knows despite the fact that its natural beauty and cultural richness is beyond explanation. With Langtang Himal, Chilime Hydropower, invaluable minerals such as mica, precious stones, ethnic minority such as the Tamang and their culture, and the Gosainkunda holy site, the district of Rasuwa is a place worth visit, study and publication.

Finally, this monograph is one important step in this direction and this will surely draw the attention of many readers, development workers, travel-tourism agencies and other concerned agencies and local partners for development.

GOSAINKUNDA

2009-07-26T00:29:00.000-07:00

Introduction
A country where myriad deities, religions and cultural traditions blend with unique language defines this beautiful Nepal . And when it comes to holy places, Nepalese should really be proud of it. Each holy place is considered revered and chaste and each of them carries its own story and history. ‘Gosainkund’ of Rasuwa is one masterpiece holy heaven for Hindus and Buddhists pilgrims that embraces magnificent natural heritages since time immoral. Janai Purnima and Dashara of Jestha are two D-Days when this place is visited the most.

The ‘Gosainkund’ lies in Lang tang National Park of Rasuwa district of Bagmati Zone at the height of around 4380m from sea level. The place, being located East of headquarter Dhunchhe, can be reached through Ghattekhola, Dhimsa, Chandanbari,Cholangpati, Lauribinayak, Ganesh Gaunda or Sundarijal. However the mesmerizing natural beauty is common to both the routes.

The panoramic view of the mountains like Annapurna II, Hiunchuli, Manaslu, Ganesh, Langtang, Lirung makes and visitor forget about the strenuous trek under the wide blue sky. Not just as a holy place this is equally famous for adventure lovers and flora and fauna researchers. Many unprecedented aromas can be expected en route to the place, but some strong and pungent odors could prove pernicious to heath for some. They could render headache, vomit and eye burn sensation. Some consider it a bad omen and some find it difficult to proceed owing to this. If somehow you proceed, the rare Red Panda and Assamese monkeys among others could be not-to-be-missed sites.

How it got the name
The name ‘Gosainkund’ is derived from Sanskrit word ‘Goswani’ that later distorted to ‘Gosai’ where Go = Cow and Swami = Master or a person with many cows. Also, Go means ‘Indriya’ where master is ‘Jitendriya’. Gods, ascetics and saints fall under this category ‘Jitendriya’, and the most powerful one is Shiva or Shankar.
Kunda is the other name for lake or pond which when added with Gosain makes ‘Gosainkund’. So this word is seen relevant to saints, ascetics and jogis. Shiva is said to have built this pond and so it may also be called “Nilkantha kund” or “Shivakund”.

Gosainkund and holy books
The origin and importance of this pond can be noticed in Bhagavatgita, Vishnu Puran and Mahabharat. These all books talk about “Samundra Manthan”, which discusses mainly the origin of the pond, how the Kalkut venom was born and how the Shiva’s neck got bluish when he consumed it. Since then Shivaji is greeted as Nilkantha. After the venom got intolerable, he went towards North with his Trishul on the shoulder thinking Gauri’s Himalayan lay there. Even then the pain did not pacify, so he struck the foot of the Dharmapat with his colossal Trishul which made the water come out from the mountain. Then he relieved the pain with that water and slept there. The three currents that originated were called Triganga consisting of Brahma, Vishnu and Rudra.

The water that came from Triganga later rendered a pond in the valley. Lord Shiva is still believed to be present at the middle of this pond as Nilkanta Shiva. Later Parbati is said to have gone on deep meditation in a beautiful pond that lies west to Gosainkund. This pond is surrounded by many other ponds like Nagkund, Riverkund, Ganeshkund, Suryakund, Bhairavkund and so on amounting to around 108 kunds or ponds. People still believe the Bhairav and Saraswati kunds should not be looked at after the bath at Gosainkund.Articles claim that the places en route to Gosainkind got their names when Shivaji went on his first visit to Kalkut, Gosainkund, while some others believe that when Shivaji beheaded Lord Brahma, the sin rendered him leprosy and for penance he went towards Gosainkund and on his way the places were named as per his deeds.

Tradition of Gosainkund voyage
Just like the people, the Kings are also said to have done voyages to Gosainkund. The extant history papers reveal that Yakshya Malla went on his voyage in 1503 BS (567 NS). According to the inscription at Rani Pokhari, Pratap Malla the builder in reverence of his Queen also brought sacred water from here among other holy places.

In 1737 BS, Pathibendra Malla and Mahibatindra Malla also went to Gosainkund. Prithvi Narayan Shah after his victory over Nuwakot also went for the bath. He established a trust for the food and shelter of the pilgrims. Amar Singh Thapa, the patriot, after getting dissatisfied about the Sugauli Treaty in 1826 AD, went to Gosainkund for salvation.

Tamangs and the Gosainkund
Ancient culture creates a long-lasting impression on a society. It can be easily realized in ours where the hearsays and fables from the ancient time still mark a strong presence. One of these is that Tamangs (Golo) do not like to go to Gosainkund.A Tamang used to be an ardent devotee of Devi, in Satya Yug, at the place possessed by Gosainkund now. Day in, day out he used to worship. Once he thought of making monastery, so he went to a sea cobra for help. Finally a deal was made among them which said that the serpent would help him by providing all the materials for the construction, but at last, after the construction is done, Tamang would have to be the food for the serpent. The work started and the Tamang informed everyone that no one would come to the monastery before it was ready and no one would disturb him. On the other hand, the snake on the suspicion that the priest would take to flight, encircled himself around the monastery and inserted his head inside the door to eat him. But the priest Tamang with the help of his Tantra gulped down the snake until someone entered the monastery. The Tamang retorted by releasing the tail of the snake. The snake of this tail is still believed to be waiting for the offspring of the priest Tamang. So, they prefer not to go to the Gosainkund.

Another fable says that during the Satya Yug, a sorcerer Tamang thought of fighting with the snake in the pond. He said to his wife, “Let me go inside the pond. I will fight with the snake and bring him out while you wait here at the edge and play the drum. When I return, just sprinkle this Akshyata over me and keep playing the drum”. But after a heavy scuffle, when the Tamang came out rolled with the snake, the wife, thinking that his husband was defeated, fled leaving the drum and the Akshyata. Then the snake killed the Tamang inside the pond. So, the Tamangs do not go inside the pond for the bath.

Gosainkund in tickets
The places, names that appear in postal tickets are the nation’s identity and the things of pride. Gosainkund follows that same trend for appearing in the tickets. In 1970 June 11 (2027 BS, Jestha 29), the picture of Gosainkund by artist K.K.Karmacharya was published of dimension 36x25.5 mm and of denomination 5 paisa. 1,00,000 copies were printed by the Government Printing Bureau, Tokyo .

Nepali literature and Gosainkund
Literature and nature have a very swathing relationship. Nature is like an essential element in literature without which it looks insipid. This epitome has been an inspiration for many writers and Laureates. Many articles, documentaries have been surmised owing to this treasure trove. A lot of them must be on their way. People must be craving to know a lot about it. Thanks to literature, people got bound to it.

Other aspects of Gosainkund
It is still believed that pure water form the pond flows to the Kumbheshwar Temple of Patan from Gosainkund. So a grand mela is organized at the temple, just like in Gosainkund, on the day of Janai Purnima.Lord Shiva of Pashupatinath is believed to go to Gosainkund on the eve of Janai Purnima. So the temple remains closed on this day.A small pond in the hills of Mahadev Pokhari Hill of Dhulikhel is also worshipped as Gosainsthan.

The pilgrims of Gosainkund are dubbed as Shilu Pilgrims in the Newar community. They believe that the husband and the wife should not go to the pond together. The famous “Shilu Tirth” folk song can be treated as the reference on this regard. The song beautifully portrays the religious, social and political conditions of the time. In this song, when a man doesn’t tend to go with the wife to Gosainkund, he is somehow forced to take her. The wife is kidnapped on the way by the king. Then the husband becomes a saint (jogi) while the wife becomes the queen. On a feast for the jogis, she comes to see him and then takes to flight with him in the disguise of a saint herself with the husband. Plus, the song also binds the religious places with it. On the basis of this story, a movie “Shilu” has also been made.

The thrust
Gosainkund is an astounding place, an emblem of beauty and faith. But it is far form the eyes of most of us. The programs for development and preservation of the place should not just be limited to files and folders but should come forward. The offerings of the pilgrims should be made transparent and utilized properly. Awareness is to be created for the betterment of the place. A system of tax is to be made into practice and the money from the tax should be utilized for its protection and development. A Trust just like that of Prithvi Narayan Shah, if established, could enliven the history once again. The study and research of the inscriptions in Rasuwa could help to find more facts about the pond. With the use of the latest technologies, the place could be unveiled to the whole world and tourism could be boosted. Documentaries, films, articles could show the place to many new eyes and be made known to lot others. A picture speaks thousand words; imagine what a movie will do.

दुर्गम नेपालREMOTE NEPAL ले श्री सर्वोच्च अदालतमा चढाएको निबेदन पत्र

2009-06-24T05:57:00.000-07:00

श्री सर्वोच्च अदालतमा चढाएको

निबेदन पत्र

विषय - नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ को धारा ३२ तथा १०७२ बमोजिम उत्प्रेषण परमादेश लगायत जो चाहिने उपयुक्त आज्ञा आदेश वा पूर्जी जारी गरिपाउँ ।

रसुवा जिल्ला धुन्चे गा।वि।स। वडा नं। ५ मा रहेको दुर्गम नेपालREMOTE NEPAL नामक गैरसरकारी संस्थाका तर्फबाट ऐ। का अध्यक्ष रसुवा जिल्ला लहरे गा।वि।स। वडा नं। २ बस्ने वर्ष ४६ का महेन्द्रराज आचार्य ……………………१

ऐ। मा रहेको दुर्गम नेपाल REMOTENEPALका तर्फबाट ऐ। का उपाध्यक्ष रसुवा जिल्ला स्याप्रु गा।वि।स। वडा नं। ५ बस्ने वर्ष ३७ का फुर्पा तामाङ………………१

दुर्गम नेपाल REMOTE NEPAL का तर्फबाट ऐ। का सचिव रसुवा जिल्ला लहरेपौवा गा।वि।स। वडा नं। १ बस्ने वर्ष २३ का सुवास आचार्य …………………१

विरुद्ध

नेपाल सरकार प्रधानमन्त्री तथा मन्त्री परिषद्को कार्यालय िसंहदरबार काठमाण्डौ …।१

नेपाल सरकार जलश्रोत मन्त्रालय िसंहदरबार काठमाण्डौ ……………………………।१

नेपालधितोपत्र बोर्ड काठमाण्डौ …………………………………………………………१

कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय त्रिपुरेश्वर काठमाण्डौ …………………………………॥१

जिल्ला विकास समिति धुन्चे रसुवा ……………………………………………………॥१

साचालक समिति नेपाल विद्युत प्राधिकरण रत्नपार्क काठमाण्डौ ……………………।१

साचालक समिति चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेड ज्ञानेश्वर काठमाण्डौ ………।१

अध्यक्ष उत्तरकुमार श्रेष्ठ चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेड ज्ञानेश्वर काठमाण्डौ ॥१

प्रबन्धक लिलानाथ भट्टराई चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेड ज्ञानेश्वर काठमाण्डौ।१

हामी निवेदकहरु सर्वोच्च अदालत नियमावली २०४९ को नियम ४० बमोजिम निवेदन वापत् लाग्ने दस्तुरको रसिद यसैसाथ संलग्न गरी देहाय अनुसार निवेदन गर्दछौ

१। दुर्गम नेपालू REMOTE NEPALग्रामिण र दुर्गम जनसमुदायलाई लक्षित गरी तिनीहरुको जिवनस्तर अभिवृद्धि गर्ने कार्यमा समर्पित रही काम गर्दै आएको एक गैरसरकारी संस्था हो । विविधतायुक्त प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण र जगेर्ना गर्दै त्यसको समुचित उपयोगबाट ग्रामिण समुदायको आर्थिक शैक्षिक एवम् सामाजिक सुधार गरी मुलुकको दिगो विकासमा योगदान पुर्याउने उद्देश्यले यो संस्था रसुवा जिल्लामा स्थापित भै कि्रयाशित रहदै आएको छ । मुलुकको पहिलो नमुना जलविद्युतको रुपमा रहेको चिलिमे जलविद्युत कम्पनीले रसुवा जिल्लाकै प्राकृतिक स्रोत साधनको उपयोग गरेको हुनाले सो जलविद्युत कम्पनीले पार्ने प्रभाव सार्वजनिक सराकारको विषय हुने कुरामा विवाद छैन् । चिलिमे जलविद्युत कम्पनीले रसुवा जिल्लाको प्राकृतिक सं्रोत सम्पदाको उपयोग गरी सार्वजनिक हक हित र सरोकारको कार्यमा प्रभाव पारेको हुँदा सो कार्यमा यस संस्थाको गम्भिर सरोकार रहन्छ ।

२।रसुवा जिल्लाको साङ्जेन हिमालबाट बग्ने चिलिमे खोला गोल्झुङ्ग चिलिमे गाउँ हुँदै स्याप्रुवेसीमा मिसिएको छ । सो खोला चिलिमे स्याप्रु र गोल्झुङ्ग गा।वि।स। हुँदै बगेको छ । त्यस भेगका रैथाने आदिवासी तामाङ्ग जनजाती लगायतका जनताहरुले सो खोलाबाट कृषि पेशा साचालन गर्दै आएका छन् । रसुवा जिल्लामा चिलिमे खोला प्राकृतिक सं्रोतको दृष्ट्रिकोणले महत्वपूर्ण मानिन्छ । तत्कालीन श्री ५ को सरकारले चिलिमे जलविद्युत परियोजना स्वीकृत गरी सो खोलामा २०५३ साल देखि निर्माण कार्य शुरु गर् यो । रसुवावासीले जलविद्युत परियोजनाबाट जनताको हक हितमा प्रतिकूल असर पार्ने कुरा बारम्बार अनुरोध गरेका थिए । रसुवाबासीको आवाजको वेवास्ता गरी नेपाल सरकार र चिलिमे जलविद्युत कम्पनी समेतले २२।५६ मेघावाट क्षमताको विद्युत उत्पादन गरी केन्द्रिय प्रशारण लाईनमा प्रवाह गरेको अवस्था छ ।

३। स्थानीय जनताको स्वास्थ्य वातावरण तथा आर्थिक पक्षमा प्रत्यक्ष असर पार्ने चिलिमे खोलाको पानीलाई चिलिमे खोलामा ड्याम बनाई गोल्झुङ्ग गा।वि।स।sाे जमिन मुनिबाट सुरुङ निर्माण गरी स्याप्रुबेसीमा विद्युत उत्पादन गृह बनाई आयोजना साचालन गरिएको छ । विकास निर्माणका कार्य सम्बन्धित क्षेत्रका जनताको स्वास्थ्य वातावरण सामाजिक तथा आर्थिक स्थिती जैविक विविधतालाई ख्यालमा राखेर जनताको हक हितलाई प्रतिकूल असर नहुने ढंगले परियोजनाहरु साचालन गर्नुपर्दछ । तर उक्त परियोजना रसुवा जिल्लाका जनताको हक हितमा ध्यान दिई साचालन गरिएको छैन् । रसुवा जिल्लाका जनताको उत्थानको लागि विकासका हरेक कि्रयाकलापमा स्थानीयवासीको स्वामित्व सहितको सहभागितामूलक साझेदारी अनिवार्य हुनुपर्दछ । स्थानियवासीले प्रत्यक्ष रुपमा विकासको प्रतिफल पाउन नसक्ने हो भने विकासको कुनै अर्थ रहँदैन् । परियोजनाको सुनिश्चित भविष्यका लागि स्थानीयवासीमा अपनत्वको भावना जागृत हुनुपर्दछ । आफ्नै घर आँगनको मूल पानीको उपयोगबाट प्राप्त हुने नाफा नोक्सानको हिस्सा त्यहीका स्थ्ानीयवासीलाई दिईनुबाट विाचत गराईनु कुनै पनि दृष्ट्रिकोणले न्यायोचित हुँदैन् । परियोजनाको तत्कालिन र दिर्घकालिन प्रभावको बारेमा कुनै चाँसो देखाईएको छैन् । विपक्षी जि।वि।स। समेतले परियोजनाले प्रभाव पार्ने जनहितको विषयमा चाँसो देखाएको छैन् । हिउँद याममा चिलिमे खोलाको पानी विद्युत गृहमा लैजाँदा जनताको कृषि पेशामाथीको संकट सुख्खापनको कारणले सीमसारको मुहान सुक्ने सुरुङ्ग क्षेत्रको पुरै रुख विरुवा नष्ट हुँदै जाने फलस्वरुप जङ्गल नै विनास हुनजाने अवस्था देखा परेको कारण त्यस भेगका जनताहरुको जिवनयापन अत्यन्त कष्टपूर्ण हुनपुगेको छ । यस्तो अवस्थामा पनि नेपाल सरकार र परियोजनाले सार्वजनिक हितको वेवास्ता गरेको छ ।

४।यसैबिच जनताको हक हित र सरोकारको विषयलाई लिएर मिति २०६३/०९/३० मा चिलिमे जलविद्युत कम्पनी र उपभोक्ता सरोकार समिति बीच संयुक्त वैठक बसेको थियो । सो वैठकले सर्वसाधारणलाई छुट्याइएको २४% शेयर मध्येबाट ८% करिब १८०००० कित्ता शेयर प्रभावित क्षेत्रका जनतालाई दिने निर्णय गरी सहमति भएको थियो । सहमति र समझदारी कार्यान्वयन नै नगरी सर्वसाधारणलाई छुट्याइएको भनिएको २४% शेयरको सम्बन्धमा चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले शेयर आह्वान गर्ने निर्णय गरी विपक्षी मध्येको नेपाल धितोपत्र बोर्डसँग स्वीकृति प्राप्त गरी मिति २०६६/०२/२३ को कान्तिपुर राष्ट्रिय दैनिकमा शेयर दरखास्तपत्र आह्वान गरेको थियो । आयोजना प्रभावित चिलिमे गोल्झुङ्ग र स्याप्रु गा।वि।स। का जनताहरुलाई जम्मा २३०४००० कित्ता साधारण शेयर मध्ये ११५२०० कित्ता शेयर ४६०८० कित्ता शेयर रसुवा जिल्ला भित्रका कालिका सामुदायिक अस्पताल सामुदायिक क्याम्पसहरु सामुदायिक उच्च माध्यमिक विद्यालयहरु गोसाईकुण्ड विकास समिति गा।वि।स। र जि।वि।स। लाई र ५०० कित्ता शेयर पार्वती कुण्ड मा।वि। रसुवालाई छुट्याइएको भनी सो कान्तिपुर राष्ट्रिय दैनिकमा शेयर आह्वान पत्रको सूचना प्रकाशित गरिएको थियो । यसरी विपक्षी चिलिमे जलविद्युत लिमिटेडको शेयर निश्कासन गर्ने निर्णय र सो निर्णयलाई नेपाल धितोपत्र बोर्डले स्वीकृति दिने गरी गरेको निर्णय र कान्तिपुर राष्ट्रिय दैनिकमा प्रकाशित सूचना समेत् संविधान प्रदत्त सार्वजनिक हक हित तथा सरोकार सम्बन्धी हकको प्रतिकूल छ ।

५।विपक्षीहरुबाट गरेभएको उल्लिखित कामकारबाही एवम् निर्णय देहाय बमोजिम संविधान प्रदत्त सार्वजनिक हित तथा सरोकार र कानूनी प्रावधान विपरित छ

क धितोपत्र दर्ता तथा निश्कासन नियमावली २०६५ को नियम ७१ मा कुनै पनि संगठित संस्थाले आफ्नो धितोपत्र एकपटकमा ५० जना भन्दा बढी व्यक्तिहरुलाई बिक्री वितरण गर्ने भएमा त्यस्तो धितोपत्र सार्वजनिक निश्कासन गरी बिक्री वितरण गर्नु पर्ने भन्ने व्यवस्था छ । धितोपत्र सार्वजनिक निश्कासन गरी बिक्री गर्ने भएमा सम्बन्धित संगठित संस्थाले आफ्नो जारी पूंजीको कम्तीमा ३०% शेयर सर्वसाधारणलाई बिक्री वितरण गर्नको लागि छुट्याउनु पर्ने व्यवस्था गरिएको छ । विपक्षी चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले जारी पूंजीको ५१% नेपाल विद्युत प्राधिकरणलाई २५% नेपाल विद्युत प्राधिकरणमा कार्यरत र सेवा निवृत्त कर्मचारीहरु तथा प्राधिकरणका साचालक पूर्व साचालकहरु र चिलिमे जलविद्युत कम्पनीका कर्मचारीहरुलाई तथा २४% मात्र सर्वसाधारणलाई शेयर बिक्री गर्ने व्यवस्था भएको कुरा उल्लेख गरी चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले सर्वसाधारणलाई छुट्याईएको २४% शेयर बिक्री गर्ने प्रयोजनका लागि तयार गरिएको आफ्नो विवरणपत्र स्वीकृतिको निम्ति नेपाल धितोपत्र बोर्डमा पेश गरिएको थियो । सो आधारमा नेपाल धितोपत्र बोर्डले शेयर निश्कासनका लागि मिति २०६६/०२/०४ मा स्वीकृति प्रदान गर् यो । नेपाल धितोपत्र दर्ता तथा निश्कासन नियमावलीले जारी पूंजिको ३०% शेयर सर्वसाधारणलाई बिक्री गर्नको लागि छुट्याउनु पर्ने बाध्यकारी व्यवस्था गरेको अवस्थामा कानूनको गम्भिर उलङ्घन गरेर प्रत्यर्थी चिलिमे जलविद्युत कम्पनीको जारी पूंजीको २४%मात्र शेयर सर्वसाधारणलाई छुट्याउने र बिक्री गर्ने निर्णयलाई नेपाल धितोपत्र बोर्डले स्वीकृति दिने गरी गरेको निर्णय कानून विपरित छ ।

ख धितोपत्र दर्ता तथा श्किासन नियमावली २०६५ को नियम ७५ मा सार्वजनिक निश्कासनद्वारा धितोपत्र निश्कासन गर्ने संगठित संस्थाले सर्वसाधारणलाई छुट्याइएको शेयर मध्ये ५% सम्म शेयर संस्थामा कार्यरत कर्मचारी तथा बढीमा ५% सम्म संस्थाको जलविद्युत रहेको क्षेत्रका बासिन्दाहरुको लागि छुट्याउन सक्ने कुरा उल्लेख छ । विपक्षी चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले जारी पूंजीको ३०% शेयर सर्वसाधारणको लागि छुट्याई सकेपछि सो शेयर मध्ये ५% चिलिमे जलविद्युत कम्पनीको कर्मचारीलाई छुट्याउनु पर्दछ । विपक्षी चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले आफ्नो संस्थाको कर्मचारी समेतलाई जारी पूंजीको २५% शेयर छुट्याएको छ । तर सर्वसाधारणहरुलाई छुट्याउनुपर्ने जारी पूंजीको ३०% शेयरमध्ये ५% मात्र संस्थाका कर्मचारीहरुलाई छुट्याउनु पर्ने कुराको गम्भिर रुपमा विपक्षीले उलङ्घन गरेको छ । सर्वसाधारणलाई छुट्याईएको ३०% शेयरमध्ये ५% जलविद्युत रहेको क्षेत्र रसुवा जिल्लाका वासिन्दाहरुलाई छुट्याउनु पर्दछ भन्ने कुरा स्पष्ट व्यवस्था गरिएको छ । रसुवा जिल्ला नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ को धारा ६३३क बमोजिम एक निर्वाचन क्षेत्र तोकिएको छ । जस बमोजिम संविधानले नै रसुवा जिल्ला एक क्षेत्र भएको स्पष्ट व्यवस्था गरेको हुँदा विपक्षी चिलिमे जलविद्युत कम्पनीले जारी पूंजीको ३०% शेयर अनिवार्य रुपमा सर्वसाधारणको लागि छुट्याउनु पर्ने शेयरमध्ये ५% रसुवा जिल्लाका जिल्लाबासीहरुले पाउनुपर्ने कुरा कानूनतः स्पष्ट छ । सर्वसाधारणलाई छुट्याईएको शेयरमध्ये ८% शेयर रसुवा जिल्ला क्षेत्रभित्रका ३ गा।वि।स। चिलिमे स्याप्रु र गोल्जुङ्गाका जनतालाई दिने भनी चिलिमे जलविद्युत उपभोक्ता सरोकार समिति र विपक्षी चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडबीच भएको मिति २०६३/०९/३० को सम्झौता बमोजिम नै हुनुपर्दछ सो समझदारी पत्र बमोजिम कार्य गर्दा रसुवा जिल्लाका अन्य १५ गा।वि।स। लाई असर गर्ने होईन् । त्यस्तो समझदारी र सहमति पालना गर्दा धितोपत्र दर्ता तथा निश्कासन नियमावली २०६५ को दफा ७१ बमोजिम जारी पूंजीको ३०% शेयर सर्वसाधारणलाई छुट्याउनु पर्ने भन्ने व्यवस्था अनुसार ३०% शेयरमध्ये ८% प्रत्यक्ष प्रभावित ३ गा।वि।स। लाई सहमति र समझदारी बमोजिम शेयर दिनुपर्दछ । तबमात्र सहमति समझदारी र कानूनको वास्तविक पालना भई सार्वजनिक हक हितको प्रत्याभूत हुन्छ

ग नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ को धारा १३१ मा सबै नागरिक कानूनको दृष्ट्रिमा समान हुनेछन् । कानूनको समान संरक्षणबाट कसैलाई पनि विाचत गरिने छैन् भन्ने व्यवस्था गरिएको छ । विपक्षी चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले विद्युत प्राधिकरण तथा सो प्राधिकरणमा कार्यरत र सेवा निवृत कर्मचारीहरु प्राधिकरणका साचालक पूर्व साचालकहरु र चिलिमे जलविद्युत कम्पनीका कर्मचारीहरुलाई रु। १००अंकित मूल्यमा जारी पूंजिको ७६% शेयर २०६२ सालमा नै बिक्री गरिसकेको छ । बिक्री गर्न बाँकी सर्वसाधारणलाई छुट्याइएको भनिएको नियमावली विपरितको २४% शेयरको हकमा प्रति साधारण शेयर रु। १००अकित मूल्यमा रु। २२३.७० पि्रमियम थप गरी प्रति शेयर रु। ३२३.७० का दरले भुक्तानी गर्नु पर्ने भनी गरेभएको चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेड र नेपाल धितोपत्र बोर्डको निर्णय समानताको हक विपरित भएको स्पष्ट छ । कम्पनीको ७६% शेयर लिने व्यक्तिले हालसम्म पटक-पटक मुनाफा लाभांस समेत् बुझिसकेका छन् । समान उद्देश्यका लागि समान धारणा र समान परिवेशमा जन्मिएका ३ पक्षहरु मध्ये २ पक्षलाई प्रति शेयर रु। १००मा उपलब्ध गराईएकोमा तेस्रो पक्ष सर्वसाधारणलाई रु। २२३.७० थप गरी प्रति शेयर रु। ३२३.७० मा बिक्री गर्ने गरी भएको विपक्षीहरुको निर्णय समानताको मर्म र भावना विपरित छ । समान विषयमा असमान हुनेगरी भएको विपक्षीहरुको निर्णयले सार्वजनिक हित र सरोकारमा गम्भिर असर पुगेको छ ।

घ अन्तराष्ट्रिय श्रम संगठनको आदीवासी जनजातीहरुसँग सम्बन्धित महासन्धीको धारा १६९ ले आदीवासी जनजातीहरुको सम्बन्धमा प्रत्याभूत गरेको अधिकार तथा सुविधाहरु र त्यस अन्तर्गत राज्यले पुरा गर्नु पर्ने दायित्वहरु समेत प्रस्तुत रिट निवेदन सम्बन्धमा सान्दर्भिक भएको निवेदन गर्न चाहन्छौ ।

६।अतः चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले जारी पूंजीको २४% शेयर सर्वसाधारणलाई छुट्याउने गरी भएको निर्णय र सो निर्णयको आधारमा कम्पनीले शेयर निश्कासनको लागि नेपाल धितोपत्र बोर्डमा पेश गरेको विवरणपत्रका आधारमा स्वीकृति दिएको धितोपत्र बोर्डको मिति २०६६/०२/०४ को निर्णय र सोका आधारमा चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले सर्वसाधारणलाई शेयर बिक्री गर्ने मिति २०६६/०२/२३ को कान्तिपुर दैनिकमा प्रकाशित सूचना धितोपत्र दर्ता तथा निश्कासन नियमावली २०६५ को नियम ७१५ र नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ को धारा १०७२ विपरित भएकोले सो निर्णय र कान्तिपुर दैनिकमा प्रकाशित सूचना सार्वजनिक हित र सरोकार प्रतिकूल भएकोले उक्त निर्णय र सूचना उत्प्रेषणको आदेशले बदर घोषित गरिपाउँ । धितोपत्र दर्ता तथा निश्कासन नियमावली २०६५ को नियम ७१ बमोजिम जारी पूंजीको ३०% शेयर सर्वसाधारणको लागि छुट्याई चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेड र उपभोक्ता सरोकार समितिबीच भएको मिति २०६३/०९/३० को सम्झौता बमोजिम जल विद्युत आयोजनाबाट सर्वसाधारण जनताहरुलाई छुट्याईएको शेयर मध्येबाट ८% शेयर प्रत्यक्ष प्रभावित तीन गा।वि।स। क्रमशः चिलिमे स्याप्रु र गोल्झुङ्गका जनताहरुलाई दिने गरी भएको संझौता बमोजिम गर्नु सार्बजनिक हितलाई ध्यानमा राखि आयोजनाले प्रभाव पारेका स्थानका जनताहरुलाई प्राकृतिक सम्पदाको समुचित उपयोग गर्नदिनु र धितोपत्र दर्ता तथा निश्कासन नियमावली २०६५ को नियम ७५ बमोजिम आयोजनाले प्रभाव पार्ने क्षेत्र रसुवा जिल्लाबासीहरुलाई सर्वसाधारणको लागि छुट्याउनुपर्ने ऐ। नियमावलीको नियम ७१ अनुसार ५% शेयर छुट्याई तथा समान परिवेशमा जन्मिएका ३ पक्ष मध्ये २ पक्षलाई रु। १००÷- मा कम्पनिको शेयर बिक्री गरिसकेको हुँदा सोही बमोजिम तेस्रो पक्ष सर्वसाधारणलाई पनि प्रति शेयर रु। १००मा नियमावली बमोजिम छुट्याई शेयर निश्कासन गर्ने स्वीकृति दिई सर्वसाधारणका लागि शेयर बिक्री गर्ने दरखास्त आह्वान पत्रको सूचना गर्नु भनी विपक्षीहरुको नाममा परमादेशको आदेश जारी गरिपाउँ ।

७।विपक्षीहरुको निर्णयका आधारमा चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले मिति २०६६/०२/२३ मा सर्वसाधारणका लागि शेयर बिक्री गर्ने सूचना बमोजिम शेयर बिक्री वितरण गर्ने कार्य प्रस्तुत मुद्दाको अन्तिम टुङ्गो नलागुाजेलसम्म नगर्नु/नगराउनु भनी विपक्षी चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेड समेतका नाममा सर्वोच्च अदालत नियमावली २०४९ को नियम ४११ बमोजिम अन्तरिम आदेश जारी गरी पाउँ । प्रस्तुत मुद्दा सार्वजनिक सरोकारको विषय भएको हुँदा विषयवस्तुको गम्भिरताको आधारमा यो रिट निवेदनलाई अग्राधिकार समेत् दिलाई पाउँ ।

८।प्रस्तुत रिट निवेदन दर्ता गर्न हाम्रो तर्फबाट कानून व्यवसायी मुकरर गरेको छैन् । पछि हाम्रो तर्फबाट नियुक्त हुनुहुने कानून व्यवसायीहरुको बहस बँुदालाई यसै रिट निवेदनको अभिन्न अंग मानी पाउँ ।

९।संलग्न कागजातहरु

क धितोपत्र दर्ता तथा निश्कासन नियमावली २०६५ को फोटोकपी ।

ख चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडले शेयर बिक्री गर्नका लागि कान्तिपुर राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकामा प्रकाशित गरेको मिति २०६६/०२/२३ को शेयर सूचनाको फोटोकपी।

ग चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडको विवरणपत्रको फोटोकपी ।

घ नेपाल धितोपत्र बोर्डले चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेडलाई शेयर निश्कासनको लागि दिएको मिति २०६६/०२/०४ को विवरणपत्रको स्वीकृति पत्रको फोटोकपी ।

ङू दुर्गम नेपालू को संस्था दर्ताको प्रमाणपत्रको फोटोकपी ।

च चिलिमे जलविद्युत कम्पनी लिमिटेड र ऐ। को उपभोक्ता समिति बीच भएको मिति २०६३/०९/३० को संझौतापत्रको फोटोकपी ।

छ रिट निवेदन दायरको लागि दिएको अख्तियारपत्रको फोटोकपी ।

ज नागरिकताको प्रमाणपत्रको फोटोकपी ।

१०।यसमा लेिखएको व्यहोरा ठिक साँचो हो । झुठा ठहरे कानून बमोजिम सहूँला बुझाउँला ।

रिट निवेदक

निज महेन्द्रराज आचार्य………………॥१

निज फुर्पा तामाङ ………१

निज सुवास आचार्य …………………॥१

ईति सम्वत् २०६६ साल असार १० गते रोज् ५ शुभम् …………………………………………………॥

दुर्गम नेपाल (REMOTE NEPAL) :प्रगति प्रतिवेदन २०६६

2009-05-01T21:22:00.000-07:00

SECRETARY SUBASH AGAMAN PRESENTING ANNUAL PROGRESS REPORT 2066

दुर्गम नेपाल (REMOTE NEPAL) धुन्चे रसुवाको प्रथम साधारण सभा तथा
प्रथम महाअधिवेशनमा

संस्थाका सचिव सुवास आचार्य आगमन द्धारा प्रस्तुत
प्रगति प्रतिवेदन २०६६

वैशाख १६ काठमाण्डौँ नेपाल

अध्यक्ष ज्यू
केन्द्रिय समितिका पदाधिकारी तथा सदस्य साथीहरु
प्रथमत दुर्गम नेपाल संस्थाको यस गरिमामय प्रथम साधारणसभा तथा प्रथम महाधिवेशन दुर्गम नेपालको केन्द्रिंय समिति तथा मेरो व्यक्तिगत तर्फबाट यहाँहरुमा हार्दिक स्वागत तथा अभिवादन व्यक्त गर्दछु । अनेकौँ बाधा र अड्चनहरुलाई पन्छाउँदै यस गरीमामय सभामा उपस्थित भई यस कार्यक्रमलाई भव्यतापूर्वक सम्पन्न गर्नलाई सहयोग पुर्याउनु भएकोमा म अभार व्यक्त गर्दै यहाँहरुलाई हृदय देखिनै धन्यवाद दिन चाहन्छु ।
सहकर्मी साथीहरु
नेपाल अधिराज्यबाट राज्य बनेको छ । नयाँ नेपाल निर्माणको अभिष्ठताकासाथ अघि लम्कीरहेको नेपालको संघिय खाकाले ल्याउने परिवर्तन सकरात्मक बनाउन हामी जस्ता गैह्र सहकारी संस्थाहरुको विशेष भुमिका रहने छ । नेपालीहरुको दृढ संकल्प अठोट एकता र महान शहिदहरुको त्याग र बलिदानका कारण आज हामीले यो दिन प्राप्त गरेका छौँ । कता कता राजनैतीक दलहरु आफ्नो स्वाथ भन्दा माथी उठ्न नसक्दा गणतन्त्र हिलोको कमल जस्तै बनेको छ । राष्ट्र र जनताको पक्षमा बलिदान गर्ने सम्पूर्ण विर शहिदहरु प्रति म यस ऐतिहासिक अवसरमा हार्दिक श्रद्धााजली अर्पण गर्दै उहाँहरुले देखाउनु भएको लोकतन्त्रन्यायशान्ती र विकासको बाटोमा एकतावद्ध भएर हिँड्नु हाम्रो सामुदायिक दायित्व र कर्तव्य पनि रहेको कुरा निवेदन गर्दछु ।
दुर्गम नेपाल स्थापना भएको डेढ वर्ष पनि बितेको छैन । यो छोटो अवधिमा हामिले देखिने उपलब्धी र परिवर्तन खासै नगरेपनि संस्थागत विकास र दिर्घकालिन सोच र योजनामा प्रसस्तै उपलब्धीहरु हासिल गरेका छौँ । देशको बदलिँदो राजनैतिक परिवेश अझ भनौँ तरल राजनैतिक वातावरण सामाजिक अभियन्तका रुपमा उभिनु कठिन कुरा नै हो । यो मार्गमा हामिले दिनानुदिन सबै सामाजिक तत्व अझ भनौँ राजनैतिक क्षेत्रबाट विस्वासको वातावरण प्राप्त गरेका छौँ भन्ने कुरामा सायदै दुईमत होला । स्थानिय स्रोतमाथि स्थानिय अधिकार नयाँ नेपाल निर्माणको मूल आधारू भन्ने नाराका साथ स्थानिय प्राकृतिक स्रोत माथिको स्थानिय अधिकार सुनिश्चित गराउने पहिलो अभियानको रुपमा सुरु गरिएको चिलीमे जलविद्युत कम्पनी सँगको दुर्गम नेपालको संघर्ष डेढ वर्षको लामो अवधि पार गर्दै चरम उत्कर्षमा पुगेको सर्वविदितै छ । चिलिमे जलविद्युत कम्पनीले सर्वसाधारणमा जारी गरिने भनिएको २४% सेयर मध्ये ३३% सेयर प्रभावित जिल्लावासीका हैसियतले रसुवा जिल्लाबासीलाई निसर्त अंकित मूल्यमा उपलब्ध गराउनु पर्ने मागलाई अघिसारी हात मुख जोर्न नसक्ने रसुवावासीलाई दया होइन अधिकार दिलाउने यो लडाइँको सफलता हामी सबैको प्रतिक्षा र प्रतिष्ठाको विषय बनेको छ । यसमा सबै राजनीतिक दल बुद्धिजिवीजनजाति मानवअधिकारवादी संघसंस्था नागरिक समाज एकवद्ध भएर हिँड्नु पनि जरुरी रहेको छ । एकताको मार्गमा यि सबै तत्वहरुलाई थोरै भएपनि दोहोर्याउन दुर्गम नेपाल सफल रहेको सत्यलाई हामीले भुल्नु हुँदैन । यो अभ्यास नै सफलताको मार्गदर्शक हो ।
चिलिमेसँगको यो स्रोताधिकार को संघर्षले प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष रुपमा रसुवा जिल्लाको आम जनतामा आफ्नो अधिकारप्रति जागरुकता ल्याउनुका साथै अब भविष्यमा बन्ने आयोजनाहरुमा पनि जिल्लाबासीले संघर्ष गरिरहन नपर्ने गरी अधिकारको पहिचान प्रत्याभूति र सुनिश्चितता गरेको छ । जसले गर्दा रसुवा जिल्लाको दिगो विकासको मार्ग प्रसस्त भई चीरकाल सम्म जिल्लाबासीले यसको प्रतिफल पाउने मार्ग प्रसस्त भएको छ । यस संघर्षले स्रोतमाथिको स्थानीय अधिकारको राष्ट्रव्यापी रुपमा जनजागरण पैदा गर्नुका साथै कानूनी रुपमा समेत हाल थोरै भएपनि यसले धीतोपत्र दर्ता तथा निष्काशन नियमावली २०६५ मा पहिचान परिमार्जन र सुनिश्चितता गरेको छ । यसमा जनताका पक्षमा अझ थप अधिकारको व्यवस्था तथा सुधार हुनुपर्नेमा सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण र परिमार्जनका लागि निरन्तर छलफल भईरहेको र दुर्गम जिल्लाहरुका हकमा नमूना मापदण्ड समेत बनाई पेश गर्न सम्बन्धित निकायहरुबाट दुर्गम नेपाल लाई अह्वान गरिएको हामी सहर्ष जानकारी गराउँदछौं ।
काठमाण्डौबाट निकट रहेर पनि विकट रहेको हिमाली दुर्गम जिल्ला रसुवामा हाल सम्म पनि रेडियो रहेको छैन । रसुवाको भु-बनोट सामाजिक परिवेश आर्थिक तथा सांस्कृतिक विविधताको दृष्टिकोणले पनि रसुवामा साचारको विकासलाई हेर्ने हो भने सामुदायिक रेडियोको विकल्प नै नदेखिएको महसुस दुर्गम नेपालले गरेको छ । यहि २०६७ सालको लोकतन्त्र दिवसको सुखद दिन पारेर रसुवाको आकाशमा रसुवा सामुदायिक रेडियो को तरङ्ग पुर्याउने योजनामा दुर्गम नेपाल हिजै देखि परिरहेको कुरा यहाँ अवगत गराउन चाहन्छु ।
गैह्र राजनैतीक गैह्र नाफामुलक विशुद्ध सामाजिक स्वतन्त्र साचार माध्यमको रुपमा स्थापना गर्ने उद्देश्यले थालिएको रसुवा सामुदायिक रेडियो निर्माणको यो महान अभियानमा सबैको सहयोग र साथ रहने विश्वास गर्दछु ।
आर्थिक वर्ष २०६४,०६५,०६६ को कार्यक्रमहरु निम्नानुसार रहनेछन्
१दुर्गमु स्मारीका
२पुस्तक
३वृत्तचीत्र निर्माण
४रेडियो साचालन
५रेडियो कार्यक्रम
६वेबसाइट निर्माण
मित्रहरु
सामाजिक विकासको मार्गमा आजसम्म हामीले पारगरेका गोरेटोहरुमा हामीलाई हरतरहले सहयोग पुर्याउनुहुने अग्रजहरु माननिय प्रेम तामाङ पिताम्बर आचार्य जनार्दन ढकाल कि्रयाशिल राजनीतिक दलका प्रतिनिधि ज्यूहरु मानवअधिकारकर्मी साचारकर्मी र नागरिक समाजप्रति कृतज्ञ छु र छौ। अन्त्यमा यो प्रगती प्रतिवेदनमा देखिएको कमिकमजोरीलाई औँल्याइदिई पारित गरिदिनुहुन अनुरोध गर्दछु । धन्यवाद

ज्ञापन पत्र

2009-04-24T07:03:00.000-07:00

मितिः- २०६६।१।९

श्रीमान प्रबन्ध संचालक ज्यू

चिलिमे जलविद्युत कम्पनी
काठमाडौं

विषयः ज्ञापन पत्र ।

महोदय

प्रस्तुत विषयमा गरिवीको रेखामुनि रहेका विपन्न रसुवाबासीको तर्फबाट हामी रिमोट नेपाल नामक गैरसरकारी सामाजिक संस्थाले यसभन्दा अघि मिति २०६४।१०।१६ दर्ता नं। १५४ अध्यक्ष चिलिमे संचालक समिति मा विपन्न रसुवाबासीको हक हित र अधिकार स्थानीय स्रोतको उपयोगमा स्थापित हुनु पर्छ भन्दै सर्वसाधारणको नाममा जारी हुने कुल साधारण सेयरको ३३ प्रतिशत सेयर स्थानीय रसुवाजिल्लाबासी को नाममा अंकित मूल्य अर्थात प्रति सेयर रु। १००।- अक्षरेपी सय रुपैयाँका दरले जारी गर्नु पर्नेपहिलो प्राथमिकता जल विद्युत आयोजनाले प्रत्यक्ष चर्चेका तीनवटा गाविसहरु चिलिमे गोल्जोङ र स्याप्रुका स्थानीय बासिन्दासित गरे भएका सहमती अनसार नै हुनु पर्ने र त्यसपछि प्रभावित सम्पुर्ण जिल्लाबासीलाई समानुपातिक दामासाहीका हिसाबले स्थानीय बासिन्दाको हकमा साधारण सेयर विशेष प्राथमिकताका साथ अविलम्ब बितरण गरिनु पर्ने भन्दै चिलिमे जलविद्युत कम्पनीको तर्फबाट तत्कालीन अध्यक्ष श्री अर्जुन कुमार कार्कीसित छलफल भएको थियो । यसै सम्बन्घमा दर्ता नं। ५४७ मिति २०६४।१०।१७ मा प्रबन्ध संचालक चिलिमे जल विद्युत कम्पनीका तत्कालीन प्रबन्ध संचालक डा। डम्बर बहादुर नेपाली संग पनि यस संस्थाको छलफल भएको सर्वविदितै नै छ । उल्लीखित पत्रकेा बोधार्थ दर्ता नं। ११९८ मिति २०६४।१०।१७ सहित मिति २०६४।११।६ दर्ता नं। १३६१ केा पत्र बाट अध्यक्षनेपाल धितोपत्र बोर्डलाई समेत जानकारिदिई छलफल हुदा सो मा सकारात्मक भई छिटै नियमा वालीमा सम्बोधन हुने भनी बोर्ड अध्यक्षज्यु ले प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नु भएको सेा मा हाल ३० प्रतिशत सेयर सर्वसाधारणमा बितरण हुनु पर्ने आयोजना प्रभावित जिल्लाबासीको हकमा सेयर दिन सकिने लगायतका व्यवस्था भइआएको छ । यसैगरी माननीय जलस्रोत मन्त्रीलाई सेयर निष्काशनका सम्बन्धमा सम्बन्धित जिल्लाबासी को हकहित संरक्षण गर्नु पर्ने भन्दै मिति २०६४।१०।१८ दर्ता नं। २१९६ मार्फत अवगत गराइएको थियो । तर हाल सम्म उक्त मागनिवेदन कार्यन्वयनमा नआउनु साह्रै नै दुःख लाग्दो विषय हो । यसरी विकासका प्रतिफल विपन्न परिवारमा पुग्न नसक्नु लाजमर्दो हुनु को साथै हामीले गर्ने विकास निर्माण कसका निमित्त भन्ने प्रश्न उब्जिएको हुँदा र हालैका दिनमा विभिन्न पत्रपत्रिका मार्फत चिलिमेले प्रति सेयर रु।३२३ । नेटवर्थ मूल्य कायम गरी सेयर निस्कासन हुने समाचार माध्यमहरुमा प्रकाशित हुँदा बिगतमा विपन्न रसुवाबासीको हक हितको सम्बन्धमा हामीसित भएका छलफल र हाम्रा मागपत्र लाई पुनः स्मरण गराउँदै विपन्न रसुवाबासीको हक अधिकार स्थापित गर्न गराउनको लागि निम्न लिखित मागहरु राखी पुनः दोस्रो चरणको संघर्ष सुरु गर्ने पूर्व जानकारी गराउँदै यो ज्ञापनपत्र बुझाउन आएका छौं ।

हाम्रा मागहरुः

१ चिलिमे जलविद्युत कम्पनीले स्वदेसी पूंजी र प्राविधिकको सही सदुपयोग गरी नेपालको जलविद्युत विकासमा गरेको सफलता र प्रगतीले गर्दा स्वदेसी लगानीकर्ता प्राविधिक र हामी सबैले गौरव र गर्व गर्ने मौका पाएका छौं । यस निम्ति चिलिमे कम्पनी परिवारलाई हृदयदेखि नै धन्यवाद दिनै पर्छ । जलविद्युत विकासको क्षेत्रमा चिलिमे नमुना जलविद्युत समेत हुन सफल भएको छ । यसैको सिको अरुले अब गर्दैछन् । अहिलेको बढ्दो लोड सेडिङलाई न्युनीकरण गर्नमा चिलिमेबाट उत्पादित विद्युतले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको कसैबाट छिपेको छैन । यो कुरालाई हाम्रो संस्थाले धेरै नजिकबाट हेरिरहेको स्पष्ट पार्न चाहन्छौं । देसकै नमुना जलविद्युत कम्पनीले सर्वसाधारणको नाममा जारी हुने कुल सेयरको ३३ प्रतिशत सेयर जिल्लाबासीको नाममा बितरण गर्ने हो भने चिलिमे अझ थप नमुना जलविद्युत कम्पनी हुने कुरालाई हाम्रो संस्थाले ठम्याएको हुँदा यस विषयमा गम्भीर भै जिल्लाबासीको लागि अविलम्ब सेयर निश्काषन गर्नु हुन हामी जोडदार माग गर्दछौं ।

२ विपन्न रसुवाबासीको उत्थानको लागि स्थानीय प्राकृतिक स्रोत साधनको उपयोगमा तिनलाई साझेदार बनाउनुको विकल्प नरहेको हाम्रो संस्थाको ठम्याई छ । स्थानीय प्राकृतिक स्रोत साधनको रुपमा उपलब्ध जलभण्डार जडीबुटी र पर्यटन क्षेत्रको विकास सित गरिने हरेक कि्रयाकलाप र कार्यक्रमसित स्थानीयबासीलाई हिस्सेदार नबनाइने हो भने विपन्न रसुवाबासीको आर्थिक शैक्षिक सामाजिक जस्ता मानव विकासका सूचाकंमा कुनै उपलब्धि नहुने पक्का छ । उच्च पहाडी र हिमाली भौगोलिक अवस्थाले गर्दा कृषिजन्य उत्पादनबाट जिवन निर्वाहका उपाय समेत निकाल्न कठीन जिल्लाबासीको राजनीतिक प्रशासनिक औद्योगिक क्षेत्रको लगानीमा पहुँच सहज छैन । आफ्नै घरआँगनमा आएका यी र यस्तै अवसरबाट बन्चित गराउने हो भने फेरि पनि रसुवाबासी २१ औं विश्व मानव समुदायको विकास त कता हो कता छिमेकी जिल्ला नुवाकोटबासीको सममक्षमा पुग्न अबको ५० वर्ष लाग्ने निश्चित छ । यो कुरा राजनीतिक दलहरु स्थानीय प्रशासन बुद्धि जिवी वर्ग संघ संस्था सबैले बुझेका छन् र चिलिमे कम्पनीका पदाधिकारी लगायत सबैले बुझेको विषय पनि हो । यस्तो जर्जर अवस्थालाई देखेर बुझेर पनि बुझ पचाएर आफ्नै घरआँगनमा टुपुल्किएको देवदूत रुपी अवसरलाई गुम्न दिनु भनेको विपन्न रसुवा बासीलाई पुनः अँध्यारो जिवनमा बाँच्न बाध्य तुल्याई त्यहींको स्रोतसाधनलाई विकासको नाममा रसुवाबासीभन्दा परका जोसुकैले लाभाशंको हिस्सेदार बन्नु बनाइनु भनेको सोझै हामी विपन्न रसुवाबासीको घाँटी रेट्नु नै हो भन्ने हामीले बुझेका छौं । त्यसकारण हामी माग गर्दछौं कि हाम्रा स्थानीय प्राकृतिक स्रोत साधनको जुनै किसिमले विकास गरेको होस् त्यसमा हामी विपन्न रसुवाबासीको हक अधिकार पहिले सुनिश्चित होस् ।

४ हामी सगौरवका साथ भन्छौं हाम्रो माग जायज छ । हामी चाहन्छौं चिलिमे कम्पनी र जिल्लाबासी दुवै सम्पन्न होस् र विकासको प्रतिफल विपन्न जनतामा पुगोस् । हामी सहमती सहकार्य समझदारीको सिद्धान्तमा साझेदार हिस्सेदार बन्न चाहन्छौं । यो हाम्रो माग चिलिमे कम्पनी देसको जलविद्युत विकास र हामी विपन्न रसुवाबासी सबैको हितमा छ । सबै मिलेर काम गर्यो भने मात्र त्यो कार्य दिगो र पारदर्शी दुवै हुनेछ । हामीलाई लाग्छ कतै चिलिमेले विपन्न जिल्लाबासीको हितलाई भन्दा कर्मचारीको हित र कर्मचारीको हित भन्दा पनि गैरजिल्लाबासीको हितनिम्ति नजानिदो तरिकाले काम गरिरहेको त छैन हामी यो कुरालाई समेत सचेत गर्न चाहन्छौं । जिल्लाबासीको हितार्थ सोच्ने हो भने वार्षिक मुनाफाको ३५ प्रतिशत लाभाशं कर्मचारीलाई बाँड्नुको उद्धेश्य के हुन सक्ला विगत वर्षमा ३० प्रतिशत लाभाशं बितरण भएको सबैलाई थाहा भएकै विषय हो । प्रत्येक वर्ष मुनाफा गर्दै कर्मचारीलाई लाभाशं बाँड्ने तर विपन्न जिल्लाबासीको नाममा बितरण गर्नु पर्ने साधारण सेयरलाई निश्काषण नै नगर्ने र बितरण नगर्नुको रहस्य के हुन सक्ला अतः अविलम्ब जिल्लाबासीको नाममा सेयर जारी गर्न अनुरोध गर्दै जारी नगरेको अवस्था मा संघर्षका कार्यक्रमहरु छिटै नै घोषणा गरिने जानकारी गर्दै यो माग सहितको ज्ञापन पत्र बुझाउँदछौं ।

अन्त्यमा हामी यो स्पष्ट पार्न चाहन्छौं हाम्रो माग विशुद्ध गैरराजनीतिक विषय हो । विपन्न रसुवाबासीलाई सम्पन्न गराउने संकल्प सहितको पुरा गर्न सकिने माग हो । त्यसैले हामी सम्पूर्ण राजनीतिक दलहरु लगायत सम्बन्धीत सबै सित यस विषयलाई राजनीतिकरण नगरि विपन्न रसुवाबासीको अधिकतम् हितको रुपमा उपयोग गर्नकोलागि सहकार्य गर्नु हुन यो आग्रह गर्दछौर् ।

धन्यवाद ॥

दुर्गम नेपाल REMOTE NEPAL
१ महेन्द्र राज आचार्य अध्यक्ष सम्पर्क ४७२०५२२
२ फुर्पा तमाङ उपाध्यक्ष सम्पर्क मो। नं। ९७४१०२५५१७
३ सुवास आचार्य सचिव सम्पर्क मो। नं। ९८४१-४६४०४२

सम्पर्क कार्यालयः
लक्ष्मीनगर प्रवेशमार्ग महाराजगन्ज-४
पोष्टबक्स नं ८९७४ सीपीसी ३९९ काठमाडौ फोन नं ४७२०५२२
इमेलः chair_remotenepal@yahoo.com

बोधार्थः-
१ श्री संसद सचिवालय अन्तरिम विधायिका संहदरबार काठमाडौं
२ श्री संसद सचिवालय लेखा समित
३ श्री संसद सचिवालय अर्थ समित
४ श्री संसद सचिवालय प्राकृतिक स्रोत तथा साधन समित
५ श्री अर्थमन्त्रालय काठमाडौं
६ श्री स्थानीय विकास मन्त्रालय काठमाडौं
७ श्री विद्युत विकास विभाग काठमाडौं
८ श्री नेपाल राष्ट्र बैंक काठमाडौं
९ श्री जल तथा शक्ति आयोग काठमाडौं
१० श्री नेपाल विद्युत प्राधिकरण काठमाडौं
११ श्री धितोपत्र बोर्ड काठमाडौं
१२ श्री नेपाल स्टक एक्सचेन्ज काठमाडौं
१३ श्री नागरिक लगानी कोष काठमाडौं
१४ श्री अख्तियार दुरुपयोग निवारण आयेग काठमाडौं
१५ श्री जिल्ला प्रशासन कार्यालय रसुवा
१६ श्री जिल्ला विकास समितिको कार्यालय रसुवा
१७ श्री चिलिमे जलविधुत सरोकार उपभोक्ता समिति रसुवा
१८ श्री उपभोक्ता हित संरक्षण माच काठमाडौं
१९ आदिवासी जनजाति महासंघ जिल्ला समन्वय समिति रसुवा
२० नेपाल पत्रकार महासंघ रसुवा-नुवाकोट शाखा
२१ गैर-सरकारी संस्था महासंघ जिल्ला शाखा रसुवा

रसुवामा सामुदायिक रेडियो के, किन र कसरी

2009-04-07T00:15:00.000-07:00

सामुदायिक रेडियो के
सामुदायिक रेडियोको विषयमा जानकारि हुनका लागि ूसामुदायिकू शब्दको अर्थ बुझ्नु जुरुरी रहन्छ । ल्याटिन भाषाको दुईवटा शब्दहरु Com / Munis मिलेर Community समुदाय शब्द बनेको हो । Com शब्दले Together सँगसँग वा एकैसाथ रMunisशब्दले Seuring अर्थात सेवा गर्नु वा सहयोग गर्नु भन्ने बुझाउँछ । अतः Community भन्नाले व्यक्तिहरुको त्यस्तो समुहलाई बुझाउँछ जो निश्चित भौगोलिक क्षेत्रमा बसेर समान प्रकारको जिवनशैलि परम्परारितिरिवाज चालचलन अपनाउँदछन र तिनीहरु कुनै एक उद्देश्य प्राप्तीको लागि मात्र नभएर सामान्य भन्दा सामान्य उद्देश्यको लागि पनि एक आपसमा आफन्तको भावनाले मिलेर बसी आफ्नो सम्पूर्ण जीवन त्यसै क्षेत्रमा नै व्यतीत गर्दछन् । सामुदायिक भावनाले गरीने जुन कुनै पनि कि्रयाकलापलाई सामुदायिकू भन्न सकिन्छ ।सामुदायिक रेडियो भन्नाले सार्वजानिक हितको उद्देश्य राखेर समुदाय विशेष संगठित समुह निकाय वा संस्थाको माध्यमबाट गैरनाफामुलक उद्देश्य लिएर संचालन गरिने रेडियो नै सामुदायिक रेडियो हो । समुदायको स्वामित्व र व्यवस्थापनमा समुदायकै सदस्यहरुको हितका लागि सानो क्षेत्रमा साचालित रेडियो सामुदायिक रेडियो हो

नेपालमा सामुदायिक रेडियो
वि।सं।२०४६ सालमा बहुदलिय प्रजातान्त्रिक व्यावस्थाको पुर्नस्थापना भएपछि नेपाली जनताले केहि हद सम्म शान्ति र विकासको अनुभूति र्गन पाए । २०४७ सालको संविधानमा रहेका मौलिक अधिकार नेपाली जनताले यस अघि कहिल्यै पाप्त गर्न नसकेको अधिकार थियो । संविधानमा उल्लेखित उपलब्धीलाई चाहेर नचाहेर ढिलो चाँडो जनतासम्म पुर्याउनका लागि सरकार बाध्य भयो । २०४९ सालको राष्ट्रिय संचार नीतिमा श्री ५ सरकार निजि क्षेत्रका संगठित संस्थालाई पनि निश्चित क्षेत्रको फि्रक्वेन्सी मोडुलेसन एफ।एम। प्रसारण प्रणाली स्थापना गरि शिक्षाप्रद र मनोराजनात्मक कार्यक्रम प्रसारण गर्न दिने व्यवस्था गर्यो । यहि साचार नीतिका आधारमा बनेका राष्ट्रिय प्रसारण ऐन २०४९ मा शिक्षाप्रद मनोराजनात्मक तथा समाचारमुलक कार्यक्रम प्रसारण गर्न एफ।एम। प्रसारण प्रणाली स्थापना गर्न चल्ने व्यक्ति वा संगठित संस्थालाई कार्यक्रम प्रसारण गर्न दिने व्यवस्था गरियो । २०५२ सालमा राष्ट्रिय प्रसारण नीतिको पार्दुर्भाव भएपछि केहि समय रेडियो नेपाल आफैँले १०० मेगाहर्जमा प्रसारण सुरु गर्यो । २०५४ जेष्ठ ९ मा रेडियो सगरमाथाले इजाजत प्राप्त गरेपछि नेपाली साचार जगतमा निजि क्षेत्रबाट एफ।एम। प्रणालीको इतिहास सुरु भएको हो । रेडियो सगरमाथाको सफल परिक्षण पश्चात हाल नेपालमा २०० भन्दा बढी एफ।एम। रेडियोहरु साचालनमा रहेका छन् नेपालमा अझसम्म पनि सामुदायिक रेडियो भनेर कसलाई भन्ने नभन्ने स्पष्ट रुपमा छुट्याइएको छैन । सरकारी तवरबाट पनि सामुदायिक गैर सामुदायिक भनेर दर्ता गर्ने व्यवस्था भएका पाइदैन । निजि तथा गैर सरकारी क्षेत्रबाट नै सामुदायको विकासका लागि नाफा नकमाउने उद्देश्यले खोलिएका स्थापना गरिएका रेडियोहरुलाई सामुदायिक रेडियो हो भनेर छुट्याउने गरेको पाइन्छ । हाल नेपालमा प्रसारण इजाजत पाएका रेडियो मध्ये रेडियो प्रसारणमा स्वामित्व तथा उद्देश्यका दृष्ट्रिकोणले तीन वर्गमा विभाजन गरेको पाइन्छ ।
सरकारी तवरबाट साचालित वा सार्वजानिक रेडियो
नाफा कमाउन खोलिएको वा व्यापारिक प्रयोजनको रेडियो
समूहको प्राधानता रहेको वा सामुदायिक रेडियो ।
सामुदायिक रेडियोलाई जनताद्धारा जनताका लागि साचालित रेडियो भन्ने पनि गरिन्छ । सामुदायिक रेडियोको स्वामित्व र रेडियो साचालन गर्ने अभिभारा समुदायमै रहेको हुन्छ । समुदाय भन्नाले समाजका सबै सदस्यहरुले रेडियो साचालन गर्ने काममा संलग्न हुन्छन् भन्ने हॊइन । समुदायमा आधारित विभिन्न संघ संस्थाहरुमाध्ये कुनै एक वा एक भन्दा बढी वा सबै मिलेर रेडियो चलाउन सक्छन । रेडियो चलाउने प्रमुख उद्देश्य राखेर पनि संस्थाहरु स्थापना भएका हुन्छन् । नेपालमा साचालनमा रहेका विभिन्न सामुदायिक रेडियोहरु विभिन्न संघसंस्थाहरुको स्वामित्व नियन्त्रणमा साचालित रहेका छन् । जस्तै
रेडियो सगरमाथा नेपाल वातावरण पत्रकार समूह नामक वातावरण र विकाससंग सम्बन्धित पत्रकारहरुको व्यावसायिक गैर सरकारी संस्थाद्धारा साचालित ।
मेट्रो र मदन पोखरा एफ एम काठमाण्डाँै महानगरपालिका र मदनपोखरा गा।वि।स। द्धारा साचालित
रेडियो लुम्बिनी स्थानिय समुदायका सबै पक्ष समेटेर गठित लुम्बिनी सूचना र साचार सहकारी लिमिटेडू नामक संस्थाद्धारा साचालित ।

सामुदायिक रेडियो र अन्य रेडियोको भिन्नता
सामुदायिक रेडियोहरु स्थानिय परिवेश र समुदायका विशेषता अभिरुचि र आवश्यकता अनुसार भिन्दा भिन्दै किसिमका हुने गर्दछन् । यसै कारणले गर्दा सामुदायिक रेडियोलाई निश्चित रुपमा परिभाषित गर्नु न्यायोचित रहदैन । सामुदायिक रेडियो कुन आधारमा राज्य वा सरकारद्धारा साचालित रेडियो प्रसारण सेवा तथा व्यापारिक रेडियोहरु भन्दा भिन्न रहन्छन भन्ने विषयमा तल चर्चा गरिन्छ । सामुदायिक रेडियो स्टेसनमा कार्यक्रम प्रसारण देखि स्टेसनको साचालन व्यावस्थापन र नीति निर्देशनसम्ममा स्थानिय समुदाय तथा श्रोताहरुको सहभागितालाई बढावा दिइएको छ । सामुदायिक रेडियो तुलनात्मक रुपले सानो क्षेत्रको स्थानिय समुदाय वा विभिन्न समुदायका मानिसहरुका लागि लक्षित हुन्छ ।सामुदायिक रेडियोका कार्यक्रमहरुले स्थानिय भाषा साहित्य कला संस्कृतिको सुदृढीकरण र विकास तथा स्थानिय समस्या र चासोका विषयहरुमा छलफल र संवादलाई प्राथमिकता दिएका हुन्छन् ।
कार्यक्रमका लागि धेरै धेरै जसो सामग्रीहरुको संकलन स्थानिय श्रोतबाट नै गरिन्छ ।
सामुदायिक रेडियोले विज्ञापन र व्यापार नीतिमा सामाजिक हित र भलाइलाई प्राथमिकता दिने गर्दछ ।
सामुदायिक रेडियो स्टेशनहरुले आम्दानीका श्रोत र उपाएका लागि सामाजिक व्यापार पवैद्र्धनका नीति अवलम्बन गरेका हुन्छन् सामुदायिक रेडियोले समुदायको मानिसहरुको स्तररुचि र आवश्यकता अनुसार सूचना प्रवाह गर्दछ ।

रसुवामा सामुदायिक रेडियो किन ?
काठमाडौँ बाट ७८ कि।मि। उत्तरमा चिनको स्वसासित क्षेत्र तिब्बतसँग सिमाना जोडिएको रसुवा विकट हिमाली जिल्ला हो । राजनैतिक सामजिक आर्थिक आदि दृष्ट्रिकोणले रसुवा अरु जिल्लाको तुलनामा राजधानिबाट नजिक भएर पनि विकट रहन विवस छ । बागमती अाचलका जिल्लहरुमध्ये कम साक्षारता प्रतिशत रहेको रसुवा मानव सुचकाँक प्रतिवेदन पनि ज्यादैनै पछाडि देखिएको छ । रसुवामा सामुदायिक रेडियोको आवश्यकताको चर्चा गर्दा जिल्लाको वर्तमान साचार स्थितिलाई नजिकबाट बुझ्नु जरुरी रहेको छ ।रसुवामा साचारको वर्तमान स्थिित रसुवामा हालसम्म दुइवटा पत्रिकाहरु दर्ता भएका छन्।नयाँ प्रवाहु नामक त्रैमासिक पत्रिका विगत १ वर्ष देखि निरन्तर प्रकाशनमा रहेको छ भने लाङटाङ पोष्ट मासिक पत्रिका २०६५ वैशाख देखि प्रकाशनमा आउने प्रयासमा रहेको छ ।

नेपाल पत्रकार महासंघको जिल्ला शाखाको तदर्थ समिति भर्खरै मात्र गठन भएको छ र स्वीकृति लिने प्रकृयामा रहेको छ।भौगोलिक विकटताका कारण कुनै पनि पत्रपत्रिकाहरु सदरमुकाम पुग्न १२ घण्टा भन्दा बढी समय लाग्ने गरेको छ । सदरमुकाम र जिल्लाका केहि सडकले छोएका व्यापरिक केन्द्र भन्दा अन्य ठाउँमा पत्रपत्रिकाहरु बिकि्रवितरण नै हुँदैनन्।उच्च हिमाली भौगोलीक स्थितिका जटिलताका कारण कुनै पनि टेलिभिजन च्यानलहरु हेर्न सकिँदैन्।तर सदरमुकाम लगाएतका केहि व्यापारिक केन्द्रहरुमा प्राइभेट स्तरमा केबलहरु भ्ने साचालनमा रहेका छन्।दुर्गम गाउँका रसुवालीहरु टेलिभिजन पत्रपत्रिका बाट विाचत छन् । रेडियो स्थिति झनै नाजुक छ । रेडियो नेपाल को प्रसारण जिल्लाको केहि तल्लो भागमा मात्र सुनिन्छ तर माथिल्लो भागमा सुनिदैन्।स्थानिय स्तरमा साचालित एफ।एम। रहेको छैन । र वरिपरि सिमाना जोडिएका जिल्लामा साचालित एफ।एम। रेडियोको प्रसारण पनि सुनिदैन । रसुवामा कुनै छापाखाना तथा प्रेस दर्ता साचालन भएका छैनन् ।

यसरी रसुवा जिल्ला सुचना तथा संाचारका दृष्ट्रिकोणले अत्यान्तै पछाडि रहेको छ । नगन्य जनतासमुदायमात्र सूचना प्राप्तिको विश्वव्यापी अधिकार प्राप्त गर्न सफल रहेका छन् ।रसुवाको भौगोलीक स्थिति शैक्षिक सामाजिक आर्थिक स्थिति र विकासक्रमलाई हेर्दा सामुदायिक रेडियो को विकल्प नै देखिदैन । २८% जनता साक्षर रहेाे ठाउँमा प्रत्रपत्रिका सुचनाको यहि श्रोत हुन सक्दैन त्यसमा पनि रसुवाको भौगोलिक विकटताका कारण शिक्षित जनताका हातमा सहि समयमा पत्रिका पुर्याउनु चानचुने कुरा होइन् । गरिब जनताको हातमा टेलिभिजन पुर्याउनु एकादेशको कथा नै हो । यी यावत विषयहरुबाट हामी सहजै बुझ्न सक्छौँ कि रसुवाको साचारको विकासको कोषेढुङ्गा भनेकै सामुदायिक रेडियो हो । यो नै रसुवा सुवाउँदो सस्तो भरपर्दाे प्रभावकारी आमसाचारको माध्यम हो भन्ने कुरामा सायद दुइमत नहोला ।

सिमाना जोडिएको जिल्लाहरु जस्तै नुवाकोट धादिङ्ग सिन्धुपाल्चोक आदिमा रेडियो स्थापना भैसकेको सन्दर्भमा हामीले पनि रसुवामा सामुदायिक रेडियोको स्थापना गर्नु आवश्यक छ । रसुवा साँस्कृतिक हिसाबले ज्यादै नै धनि रहको छ । बाह्मण क्षेत्रिय तिब्वतियन र तामाङ साँस्कृतिले युक्त रसुवा यदा कदा सुनिने रेडियो प्रसारणका कार्यक्रमहरुले रसुवाको आवश्यकता पूर्ति गर्न सक्दैनन् र विविध संस्कृतिमाथि न्याय पनि गर्न सक्दैनन् । आफ्नै वरिपरिको गित संगित संस्कृति साहित्य परिवेश विकासका सामग्री पस्कने रेडियो नै सामुदायिक रेडियो हो । यो सांस्कृतिक विविधताको संरक्षण र विकासका दृष्टिकोणले पनि रसुवामा सामुदायिक रेडियोको टड्कारो आवश्कता रहेको छ ।

रसुवामा सामुदायिक रेडियो कसरी
सामुदायिक रेडियो व्यवस्थापन र साचालनको निरन्तरता एउटा सोचनिय विषय रहेको छ । नेपालमा दर्ता भएका र साचालनमा रहेका सामुदायिक रेडियोहरुको एकै किसिमको स्थिति रहेको छैन । कतिपय रेडियो दर्तामा मात्र नै सिमित भइरहेका छन् भने कतिपय रेडियो दर्ताभए पश्चात बन्द हुन पुगेका छन् । सामुदायिक रेडियो को साचालनमा मेरुदण्ड भनेको नै आर्थिक श्रोत हो । नेपालमा दर्ता र साचालनमा रहेको रेडियोहरुले भोग्नुपरेको समस्या नै आर्थिक समस्या हो । एक अर्थमा विकासोन्मुख राष्ट्रको सामुदायिक रेडियोको निरन्तरताको भविष्य नै आर्थिक पक्ष सँग जोडिएका हुन्छ । यि परिवेशमा रसुवामा संचालन गरिने चर्चा गरिएको सामुदायिक रेडियो साचालन प्रकृयाको विषयमा यहाँ प्रष्ट्याउने जमर्काे गरिएको छ । REMOTE NEPAL नामक रसुवा मा दर्ता भएको गैरनाफामुलक गैरराजनीतिक सामाजिक संस्थाले साचालन गर्ने रसुवा सामुदायिक एफ।एमू २०६७ सालको दशै देखि साचालनमा आउने योजना रहेको छ । एफ।एम। स्थापनाको लागि लाग्ने कुल समय १२ महिना
पहिलो चरण ८ महिना कार्यालय व्यवस्थापन अनुसन्धान जनशक्ति उत्पादन दर्ता प्रकृया आदि रहेने छ । दोश्रो चरण ४ महिना उपकरण खरिद उपकरण जडान स्टुडियो निर्माण सामग्री संकलन तथा परिक्षण प्रसारण कार्यहरु दोश्रो चरणमा सम्पन्न हुनेछन् ।

निरन्तर आर्थिक संकलनका उपायहरु
1.ला।रा।नि। रसुवा घुम्न जाने विदेशी पर्यटकबाट निश्चित रकम संकलन गर्ने ।
2.रसुवा प्रवेश गर्ने सवारीसाधनबाट निश्चित रकम संकलन गर्ने ।
3.वर्षेनि लाग्ने गोसाईकुण्ड मेलामा आउने श्रद्धालु भक्तजनबाट निश्चित रकम संकलन वा गोसाईकुण्डको चिनो स्वरुप उपहार सामग्री उत्पादन र बिकि्र ।
4.स्थानिय निकाय गा।वि।स। र जि।वि।स। बाट पाँच वर्ष सम्म विशेष आर्थिक अनुदान दिने ।
5.संस्थाकै मातहतमा बचत तथा ऋण सहकारी संस्था संाचालन आय आर्जनमूलक कार्यक्रम साचालन महिला जागरण र शशक्तिकरण कार्यक्रम साचालन गनॆ्र ।
6.जिल्लामा आउने जुन सुकै गैर सरकारी संस्थाहरुबाट उनिहरुले साचालन गर्ने कार्यक्रमका स्वभाव आकार हेरी निश्चित रकम संकलन गर्ने । आदि अन्य श्रोतहरु ।
यी विविध विषयका साथ साथै सामुदायिक रेडियोको सुचारु प्रभावकारी साचालनका लागि आवश्यकता र औचित्य प्रमाणित नभएसम्म घटिमा १० वर्ष सम्म कोहि कुनै निकायबाट अर्का रेडियो स्थापना नगर्ने तर सबैले आ-आफ्नो क्षेत्रबाट यहि रेडियोलाई मद्दत गर्नु अत्यावश्यक रहन्छ ।

समस्या र चुनौतिहरु
नेपालमा अहिले सामुदायिक रेडियो प्रसारकहरुका सामु प्राविधिक आर्थिक र सरकारी चुनौतिहरु गरि तीन प्रकारका समस्याहरु झेलिरहेका छन् । निर्माणाधिन ूरसुवा सामुदायिक एफ।एम।ू मा पनि यि तीन समस्याहरुनै प्रमुख समस्याका रुपमा रहेको छ । रसुवा हिमाली जिल्ला विकट र कम साक्षर रहेका कारण पनि प्राविधिक समस्या अन्य क्षेत्रको तुलनामा बढीनै पर्ने देखिन्छ । रेडियो उपकरण निर्माण जडान र मर्मत सम्बन्धि तालिम प्राप्त कोहि पनि छैनन र उक्त तालिम प्राप्त गर्न सकिने जिल्ला स्थित कुनै निकाय पनि छैन । यसले प्राविधिक क्षेत्रमा ठुलो समस्या देखाउँछ । आर्थिक क्षेत्रमा विश्वव्यापी रुपमा देखिएको मन्दि सँगसँगै ूरसुवा सामुदायिक एफ।एम।ू मा पनि ठूलो समस्या पर्दछ । आर्थिक समस्या नदेखिएको काम विरलै होला तर अन्य क्षेत्र जिल्लाको दाँजोमा रसुवामा धेरै श्रोत रहेका छन जस्ले सम्भावित आर्थिक दुरुपयोगलाई न्यूनिकरण गर्न मद्दत पुर्याउने छ । रसुवा जिल्ला भौगोलीक रुपमा ज्यादै ठूलो रहेको छ र धेरै अग्ला अग्ला हिमाल र पहाडहरु रहेका छन् । तसर्थ पुरै जिल्ला समेट्ने प्रसारण गर्नका लागि धेरै वाट (Watt) क्षमताको Radio Transmitterजडान गर्नुपर्ने देखिन्छ जसले आर्थिक खर्चमा वृद्धि गर्दछ ।

रसुवामा सामुदायिक रेडियोको सुचारु प्रभावकारी प्रसारणमा प्रविधि प्राविधिक समस्या एक जटिल समस्याको रुपमा देखा पर्दछ । जसको अन्तरसम्बन्ध आर्थिक पक्षसँग सिधा जोडिएको हुनेछ । रसुवा हिमाली जिल्ला हो । धेरै नै अग्ला अग्ला पहाडहरु ले भरिएको रसुवामा करिब ३००० मि। को उचाइमा पनि मानववस्ती सजिल्यै भेटिन्छ । उचाइमा मात्र नभई सोही अनुरुपको खोचमा पनि वस्ती रहेको छ । यसर्थ प्राविधिक रुपले कुन क्षेत्रमा टावर राख्न उपयूक्त हुन्छ भनि व्यापक अध्ययन अनुसन्धान पनि खर्चिलो विषय हो भने टावर राख्न उपयूक्त देखिएको स्थान च्बमष्य कतबतष्यल राख्न उपयूक्त नठहर्न पनि सक्दछ । रेडियो स्टेसन हुनका लागि विशेष पूर्वाधारयूक्त स्थान हुन जरुरी छ । पानी यातायात साचार स्वास्थ्य र बिजुली बत्तिको अनिवार्य सुविधारहेको क्षेत्र मात्र स्टेसन निर्माणको लागि उपयूक्त ठहर्दछ । यदि थप जनशक्ति र प्रविधिको जरुरत गराउँदछ जुन खर्चिलो हुन जान्छ । समुदायमा आधारित भएर साचालित हुने रेडियोहरुको लागि आर्थिक विषयवस्तु ज्यादैनै महत्वपूर्ण हुन्छ । निम्न आयभएका गरिबी जनता सिमित स्रोत साधन र भौगोलिक विकटताको रहेको रसुवाको समाज र त्यहि समाज मात्रामा निर्भर भएर रेडियो चलाउने पत्यत्न गर्नु आफैमा कम सहासीक कार्य भने होइन । भौगोलिक अवस्थाका कारण रेडियो ट्रान्समिटरको क्षमता ठूलो राख्नु आवश्यक छ । तर यसले वार्षिक नविकरणमा ठुलो मार बढ्न जानेछ ।

उपसंहार

जहाँ इच्छा त्यहाँ उपाय भनेझैँ रसुवामा सामुदायिक रेडियो निर्माणका यि यावत समस्या र चुनौती रहेतापनि सबै पक्षहरु एकतावद्ध भएर सामुहीक पहल गर्ने हो भने सजिलै कठिनाइहरु पार गर्न सकिन्छ । नयाँ नेपालको संघिय स्वरुपको खाका कोरिदै गरेको संघारमा साचालनको चर्चा रहेको रसुवा सामुदायिक रेडियोले नयाँ नेपाल निर्माणमा रसुवा जिल्ला वासीहरुलाई सचेत जागरुक र कर्तव्यनिष्ठ बनाउनेछ भन्ने कुरामा कसैको दुइमत हुन सक्दैन एफ।एम रेडियोहरु साचालनमा आउने र बन्दहुने क्रम ज्यादै नै बढीरहेको वर्तमान परिपेक्षमा आवश्यक पूर्वाधार र पूर्वतयारी बाट निर्माण गरिने रसुवा सामुदयिक रेडियो हाल नेपालमा साचालनमा रहेको रेडियोहरुको प्रतिनिधित्व रेडियो वा नमुना रेडियो पनि बन्न सक्नेछ भन्ने नजिकैको सम्भावनालाई हामी सबैले आत्मसाथ गर्न जरुरी छ । Subash Agaman(9841464042)

गोसाईकुण्ड

2008-08-08T03:02:00.000-07:00

CLEAR VIEW OF GOSAINKUNDA LAKE

परिचय
थुप्रै देवदेवी एवं धार्मिक र सांस्कृतिक परम्परा अनि आफ्नै मौलिक भाषा भएको देश नेपाल सुन्दर शान्त विशाल छ । कला साहित्य र संस्कृतिको अखण्ड भण्डार हाम्रो देशका विभिन्न तर्ीथ स्थलहरुले आफ्नै प्रकारको किवंदन्ती र धार्मिक परम्परा बोकेको छ । यस्तो किम्वदन्ती, हिन्दु तथा वौद्ध धर्माबलम्बीहरुको धार्मिक आस्थाको धरोहर अनि प्राकृतिक सम्पदा र छटाहरु बीच बैद्धिक युगदेखि एउटा इतिहास जोगाइ राखेको पोखरी हो गोसाईकुण्ड । गोसाईकुण्ड तर्ीथयात्राका लागि भदौको जनै पूणिर्मा र जेष्ठको दशहरा गरी दर्ुइ पल्ट जाने चलन रहेको छ ।
वागमती अञ्चलको रसुवा जिल्लामा ला‹टा‹ राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र पर्ने यो तर्ीथस्थल समुद्री सतहबाट करिब ४३८० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ । जिल्ला सदरमुकाम धुन्चेदेखि पर्ूव दिशामा करिब सात कोषको उकालो बाटोमा पर्ने घट्टेखोला, ढिम्सा, चन्दनबारी, चोलाङपाटी, लौरीविनायक, गणेशगौंडा हुँदै र सुन्दरीजल गरी दर्ुइ किसिमको बाटो विभिन्न प्राकृतिक दृष्य र बनस्पतीहरुको दृष्यावलोकन गर्दै यस कुण्डमा पुग्न सकिन्छ ।
WALKING TO THE DESTINATIO :GOSAINKUNDA
गोसाईकुण्ड को पैदल यात्राको क्रममा मनमोहक हिमालयहरुको दर्शनले यात्राको थकानलाई कम महसुस गराँउदछ । खुल्ला आकाशमा हाँसे झैं लाग्ने हिमालहरु ज्यादै आकर्ष देखिन्छन् । यात्रामा अन्नपर्ूण्ा दास्रो -७९३७ मी.), हिमचुली -७८६४ मी.), मनास्लु -८१५९ मी.), गणेश हिमाल -७४०० मी.), ला‹टाङ लिरु‹ -७२४६ मी) हिमालहरुको राम्रोसँग दृष्यावलोकन गर्न सकिन्छ । गोसाईकुण्ड यात्रा धार्मिक कोणबाट मात्र र्सार्थक नरही भ्रमण सौखिनहरुको लागि एक सुन्दर गन्तव्यस्थल र वातावरण तथा बनस्पति अध्ययनकर्ताका लागि उपयुक्त अध्ययन स्थल पनि हो । यात्राको क्रममा बाटो भरी साना साना बिभिन्न प्रकार र र‹का फूलहरु पाइन्छन् । यो फल असार श्रावणमा फूल्दछ र यसको कडा वासनाले टाउको दुख्ने, वान्ता आउने र आँखा खोल्न गाह्रो हुन्छ । यस्तो हुनुलाई लेक लागेको पनि भनिन्छ ।
कति यात्रुहरु यसैको कारणले कुण्डसम्म पुग्न अर्समर्थ रहन्छन् । लौरीबिनायक क्षेत्रमा विष फूल , बुट्यानहरु पाइन्छन् साथै बनस्पतिहरु मात्र नभइ विश्वमा नै दर्ुलभ मानिएको रातो पान्डा र बाँदरका बिभिन्न प्रजातीहरु पाइन्छन् । आसामिज मंकी नामक दर्ुलभ बाँदरहरु पनि यसै क्षेत्रमा पाइन्छन् ।
नामाकरण CLILDRENS GIVING CONTUNITY OF TRADITION
“गोसाईकुण्ड ” शब्द संस्कृतको “गोस्वामी”बाट जनज्रि्रोले बोल्दै जाँदा अपभ्रम्स भएर “गोर्साई” भएको हो । जहाँ “गो” भनेको गाई र “स्वामी” भनेको मालिक अर्थात गाई धेरै हुने भन्ने पनि बुझिन्छ । त्यसरी नै “गो” शब्दले “इन्दी्रय” भन्ने पनि जनाउँछ । इन्द्रियका स्वामी भन्नाले जितेन्द्रिय भन्ने बुझिन्छ । देवता, ऋषि र ठूला सन्त महात्माहरु त्यस्ता इन्द्रियजयीहरुमा पर्दछन् । सबैभन्दा ठूलो जितेन्द्रीय भनेको भगवान शंकर हुन् । यहाँ गोस्वामी भनेर मूलतर्ःर् इश्वर शिवको अर्थमा बढी प्रयोग भएको बुझिन्छ ।
यहाँ “कुण्ड” भनेको “कुण” धातुबाट “उ” प्रत्यय लागेर “कुण±डÖ कुण्ड” बन्छ । कुण्ड शब्दले मूलभन्दा ठूलो आकारको जलासय जलभण्डार, तलाउ, वा सरोवरलाई जनाउँदछ । माथि उल्लेख भएझैं “गोस्वामी” बाट अपभ्रम्स भएर बनेको गोर्साई शब्दसँग कुण्ड जोडिदा “गोसाईकुण्ड ” हुन गयो । त्यसैले गोसाईकुण्ड शब्द साधु सन्यासी र जलासयसँग सम्बन्धित रहेको पाइन्छ ।
मूलतः विष सेवनले निलो घाँटी भएका भगवान शिवले कालकुट विषको डाहा मेटाउन यो कुण्डको निर्माण गरी विराजमान हुनु भएकोले यसलाई “नीलकण्ठ कुण्ड” को नामले पनि सम्बोधन गरिन्छ । “गोर्साई” शब्दर् इश्वरपरक शब्द भएको र गोसाईकुण्ड शिवसँग सम्बन्धित रहेकोले यसलाई शिवकुण्डको नामले सम्बोधन गर्दा फरक पर्दैन । चतर्ुवर्ग चिन्तामणि भागवतमा अहिले मेला लाग्ने भनिएको गोसाईकुण्ड शिवकुण्ड हो भनि लेखिएको छ । TEMPORARY HUT FOR THE VISITORS
गोसाईकुण्ड र हिन्दूग्रन्थ
गोसाईकुण्ड को उत्पत्ति र शास्त्रीय महत्वका सम्बन्धमा हाम्रा धार्मिक ग्रन्थहरुले प्रस्ट रुपमा लेखेको पाइन्छ । भागवत र विष्णु पुराणमा समुन्द्र मन्थनको वर्ण्र्ााछ । बाल्मिकि रामायणमा र महाभारतको आदि पर्वतमा पनि समुद्र मन्थनको बर्ण्र्ााछ । समुद्र मन्थन प्रत्यक्ष रुपमा गोसाईकुण्ड को उत्पत्तिको विषयसँग जोडिएको छ । देवासुर संग्रामाका समयमा देवता र दानव मिलेर मनदराचल पर्वतको मदानी र बासुकी नागको नेती वनाई समुद्र मन्थन गर्दा विभिन्न बहुमुल्य र महत्व पर्ण्र्ाास्तू निस्कने क्रममा संसारनाश गर्ने कालकूट नामक घातक विष निस्कियो । देव र अशूर कालकुट विषको डरले समुद्र मन्थन छोडी शिवको स्तूति गर्न थाले र शिवजी ले संसारको रक्षा गर्दछ भनी उक्त कालकुट विष हात थापेर खाइदिनु भयो । यसको प्रभावले शिवजीको घाँटी नै निलो बानाइदियो । त्यस समय देखि शिवजीलाई निलकण्ठ भनेरम्बोधन गर्न थालियो । कालकूट विषलाई निस्तेज गराउन देवासुरहरुको स्तूति र भगवान शिवको पराक्रमको महिमा स्कन्ध पूराणमा यसरी लेखिएको छ ।

देवसुरादय र्सर्वे त्याक्त्वा मन्थं भया पूराः।
र्सवलोकम् ग्रसंन्तंते ददृसूरमराः सूराः।
“निलकण्ठ इतिख्यातः सर्वोलोकैश्चय सम्मत ।
कण्ठ मध्ये महानिलः यत तिष्ठती सम्यहः ।।
शिवजीले कालकुट विष खानूभएको, त्यसको पीडाले उत्तरापन्त तर्फहिँड्दै गोसाईकुण्ड सम्मको यात्राको विषयमा हाम्रा ग्रन्थमा यसरी प्रकाश पारिएको छ ।

ततः करतली कृत्य व्यापिहलाहल विषम् ।
अमक्षयं महादेवः कृपया मूल भावना ।।
एवं संचिन्त्य देेवेशःक्ष्वेडताप सुविह्यलहः
रुदंलोकाण्समागत्य प्रमसौ हिमवत गिरौ ।।
-श्रीमद् भागवत् स्कन्ध ८/७/४२)

तत्रोरोप्य त्रिशुलंसं गंगा संसार तत्रच ।
निलेन अन्तरं दुगधः स तिर्पान्तो महाविभू ।।
त्रिशुलं रोपण छ्रि्रं गंगा तत्रावि चोद्भवा ।
ययौ गगां सुखे रुद्र परिश्रम तदा जेहौ ।।
-स्कन्ध पुराण ४५/४२)
यसरी विष कण्ठमा राख्दा विष ज्यादै कडा भएको कारण भगवान् शिवलाई असह्य पीडा भयो र गौरीको तपोस्थल हिमालय तर्फलाग्छ भन्ने सोची त्रिशुल काँधमा बोकी कैलाशकुट बाट उत्तरापन्थ तर्फहिँडनुभयो ।गौरीको तपोस्थलमा पुग्दा पनि विषको पीडा शान्त नभएकोले धर्मर्पातको फेदीमा आफ्नो विशाल त्रिशुलले पहरो खोप्नुभयो । जहाँबाट तीनधारा जल निस्कियो जुन भगवान शिवले छातीमा पारी त्यँहा आनन्दले शयन गर्नुभयो र आफ्नो पीडालाई शान्त पार्नुभयो । यी तीन धारालाइ ब्रम्हा, विष्णु, रुद्र गरी त्रिगंगा मानिन्छ । यी त्रिगंगाबाट आएका पानी धर्म पर्वतको उपत्यकामा तलाउ भइ मनोरम कुण्ड बन्न पुग्यो । भगवान शिव अहिलेसम्म पनि यस कुण्डको बिचमा निलकण्ठ शिवका रुपमा विद्यमान रहेको विश्वास गरिन्छ । पछि पार्वती गौरी घाटबाट गोसाईकुण्ड बाट पश्चिम दिशामा -गत्लाङ गा.वि.स.) अवस्थित सुन्दर तलाउमा तपस्यामा बसेकी विस्वाँस गरिन्छ र उक्त कुण्ड पार्वती कुण्डको नामले चिनिन्छ । यस कुण्डको वरिपरि नागकुण्ड, भैरव कुण्ड, सरस्वती कुण्ड, सुय कुण्ड, गणेश कुण्ड, रिभर कुण्ड, जागेश्वर कुण्ड, धर्म कुण्ड, कर्ण्र्ााुण्ड, अद्भूत कुण्ड, वेद कुण्ड, अग्नि कुण्ड, ब्रम्ह कुण्ड, पार्वती कुण्ड, शेष कुण्ड, ब्यास कुण्ड, बैष्णव कुण्ड, विष्णु कुण्ड, गौरी कुण्ड, दुध कुण्ड, उमा कुण्ड, रमा कुण्ड, ज्वाला कुण्ड, रगत कुण्ड, घाम कुण्ड, चन्द्र कुण्ड, दीप कुण्ड, खुँडा कुण्ड, पीप कुण्ड, -यी कुण्डका नामहरु चतर्ुवर्ग चिन्तामणि भागवतमा उल्लेख गरिएको भनि चित्रबहादुर पण्डित -शिखरबेसी नूवाकोट) ले नुवाकोट, प्रथम नुवाकोट महोत्सव २०६३ विषेश’ स्मारिकामा दिनुभएको अन्तर्वार्तालाई आधार मानि लेखिएको हो ।) यसको सत्यता खोजीको विषय बनेको छ । यहाँका धेरै कुण्डहरु अस्तित्वमा रहेका छैनन् र भएकाहरुलाई पनि माथि प्रस्तुत गरिएझैं नामबाट सम्बोधन गरिदैँन । यस क्षेत्रमा १०८ कुण्डहरु रहेको विस्वाँस गरिन्छ । गोसाईकुण्ड मा स्नान गरी र्फकदा बाटामा पर्ने भैरव कूण्ड र सरस्वती कुण्डलाई हर्ेन नहुने विस्वास गरिन्छ । HISTORICAL MONESTARIES :SINGH GOMBA
गोसाईकुण्ड यात्रामा पर्ने विभिन्न क्षेत्रको नामाकरणको सम्बन्धमा धेरै मत मतान्तर रहेको पाइन्छ । पछिल्ला समयमा विभिन्न लेख, रचनाहरुमा शिवजीको पहिलो कालकुट -विषको कारण ) गोर्साईकूृण्ड यात्रामा नै ती स्थानको नामाकरण गरिएको मत पाइन्छ भने अर्को तर्फ-शिवजीले ब्राम्हणको शिर क्षेदन गरेका पापले गुप्ता‹मा कुष्ट रोगले सताएछ । सो पाप मोचनका लागि शिवजी पुन गोसाईकुण्ड तिर हिँड्नुभयो ।
यसै यात्राको क्रममा हालको धुन्चे त्रिशुली गंगामाथि थकाइले विश्राम गर्दा लौरी विर्सर्ेेले यस स्थानको नाम लौरी विनायक हुन गएको विस्वास गरिन्छ । सो उकालो सिद्धिए पछि एउटा ढु‹ामा यात्रुले लौरो चढाउने र नचाढाएमा देवता रिसाउने विस्वास अझ सम्म पनि विद्यमान रहेको छ । तर उकालोमा लौरो टेकि हिँड्न झमेला भएकोले लौरी फ्याँकी हिडेका कारणले लौरी विनायक नाम रहेको विस्वास पनि गरिन्छ । यस ठाउँ लाई “लौरी विना”, “लौरी विनायक” दुवै नामले चिनिन्छ । त्यहाँबाट शिवजीले हालको चनदनबारी भन्ने स्थानमा पुग्दा श्रीखण्ड चन्दन लगाएर हिँडेकाले यस स्थानको नाम चन्दनबारी रह्यो । तर श्रीखण्ड चन्दन लगाएको नभई विषको औडाहले पुछेर फालेका कारणले चन्दनबारी नाम रहेको विस्वास पनि गरिन्छ ।
शिवको उत्तरा खण्डको यात्राको क्रममा सुर पर्वतको फेँदीमा आइपुग्दा पानी प्यासका कारण शिवजीले वेतको लौरी गाड्नुभयो र तप्त गंगा ढु‹ाको चेपबाट निस्किन् । वेतको छडीबाट निस्किएका कारणले उक्त गंगको नाम वेत्रगंगा रह्यो । यस गंगाको नामबाट यस क्षेत्रको नाम वेत्रामती रह्यो र वेत्रामती अपभ्रम्स भइ कालान्तरमा वेत्रावती भनिन थालियो तर वेतको छडीबाट उत्पत्ति भएका कारण गंगाको नाम वेतगंगा रहेको, यस गंगाको नामबाट ठाउँको नाम वेतवती रहेको र वेतवती अपभ्रम्स भइ वेत्रावती रहन गएको अनुमान पनि गर्न सकिन्छ । यस क्षेत्रलाई उत्तरगया पुण्यभूमिको नमले पनि चिनिन्छ । यस क्षेत्रको ऐतिहासिक महत्व पनि रहेको छ । वि.सं. १८४९ मा नेपाल र भोट बिच मैत्रिपर्ूण्ा सन्धी भएको थियो । STATUE OF AMARSINGH THAPA WHO HAD SUESIDE AT GOSAINKUNDA

गोसाईकुण्ड यात्राको परम्परा
जनताहरुले जस्तै राजाले पनि गोसाईकुण्ड यात्रा गरेको कुरा इतिहासमा पढ्न सकिन्छ । हालसम्म पाइएको पुरानो प्रमाणमा सुमति सिद्धान्त टिकामा राजा यक्ष मल्ल नेपाल सम्वत् ५६७ -वि.संं. १५०३) भाद्र पदसुदि ३ का दिन गोसाइकुण्ड यात्रामा निक्लेको कुरा उल्लेख गरिएको छ । आफ्नो रानीको सान्त्वनाको लागि रानी पोखरी खनाएका राजा प्रताप मल्लले विभिन्न तिर्थ स्थलहरुबाट जल ल्याउने क्रममा गोसाइकुण्डबाट पनि जल ल्याएको कुरा रानीपोखरी मा रहेको शिलालेख अनुसार थाहा पाउन सकिन्छ ।
ने.सं. ८०१ -वि.सं. १७३७) श्रावण शुक्लाअष्टमीमा काठमाडौंको पार्थीबेन्द्र मल्ल र महिवतिन्द्र मल्ल पनि गोसाईकुण्ड यात्रामा गएका थिए । वि.सं. १८०१ मा नुवाकोट विजयी दिगो रहोस भनी श्री ५ पृथ्वी नारायण शाहले पनि सो कुण्डमा स्नान गरेका थिए । उनले गोसाईकुण्ड मेला भर्न जाने तिर्थ यात्रीहरुको गाँस, बासको व्यवस्थाका लागि धैबुङकोटमा गुठिको व्यवस्था गरेको कुरा इतिहासमा पाउन सक्दछौ्र । यही गुठीबाट गोसाइकुण्ड स्नानका लागि आउने गोरखनाथ बाबाहरुलाई गुठि सञ्चालकहरुले दही खुवाई घुम ओढाएर पठाउने चलन थियो । यही दही घुम बाँड्ने कार्यबाट यस ठाउँको नाम “दहीघुम” रह्यो र दहीघुम शब्द बोलिचालिको भाषाबाट अपभ्रम्स भइ धैबुङ रहेको भन्ने किम्वदन्ती छ । हाल सो व्यवस्था पर्ुण्ा रुपमा हराइसक्यो । राष्ट्रभक्त विर पुरुष अमरसिंह थापा सन् १८१६ मार्त ३ मा भएको सूगौली सन्धिबाट असन्तुष्टिभई आत्मा शान्तिका लागि गोसाईकुण्ड गइ देहत्याग गरेका थिए ।

PILLIGRIMS IN THE HOLY BATH

तामाङ्ग जाति र गोसाईकुण्ड
सनातन संस्कारको प्रभाव धेरै समय सम्म रहिरहँदो रहेछ । किंवदन्तीले पनि यन्त्रिक अवस्था को यो समयलाई प्रभाव पारिरहेको अनुभव हामी हाम्रो संस्कारहरुमा सजिलै अनुभूति वा महसुस गर्न सक्छाँै्र । यस्तै किंवदन्ती कै आधारमा तामा‹ -गोलो) हरु आजभोली पनि गोसाईकुण्ड जान रुचाउँदैनन् । प्रचलित किंवदन्ति अनुसार सत्य यूगमा अहिले गोसाईकुण्ड भएको ठाउँमा देवी आराधना गर्ने एक जना गोले थरको लामा -पुरोहित) रहेछ । उसको दिनचर्या धर्मकर्म मा व्यथित हुन्थ्यो । एक दिन उसले एउटा गुम्बा बनाउने विचारले समुद्रको नागसँग सर्म्पर्क गरी सहयोग लिने कूरा गरेछ । उनीहरु बिच भएको सहमति अनुसार गुम्बा निर्माणका लागि आवश्यक सामाग्री सबै नागले व्यवस्था मिलाई दिने तर गुम्बा निर्माण पछि गोले लामा नागको आहारा बन्नु पर्ने हुन्छ । गुम्बाको काम धमाधम हुन थाल्छ । लामा बाजे आफुलाई गुम्बाको गर्भ गृह भित्र रहेको बेला कसैले बाधा बिध्न नगरुन भनि सबैलाई जानकारी गराउँछ । उता गोले लामा काम सकेपछि भागी जाने शंका गरि नागले गुम्बाको चारैतिर पुच्छरले बेरेर कहिँ कतैबाट भाग्न उम्कन नपाउने गर्राई ढोकाबाट टाउको छिर्राई लामालाई खाने दाउमा बस्छ । गोलेले मन्दिर भित्र देउताको प्रतिष्ठा पूजा अर्चना सबै गरी सकेरे तान्त्रिक बिद्याले नागका टाउकोमा समाई उसैलाई निल्न सुरु गर्छ । बिस्तार बिस्तार तान्दै खाँदै गर्दा मुख सम्म पुच्छर आइसकेको बेला अचानक बाहिरबाट कोही भित्र आएको थाहा पाई निल्न नभ्याएको पुच्छरको टुप्पाको अंश हत्तपत्त छाड्नु पर्छ । त्यही ठुटे पुच्छरको नाग अहिले गोले लामा बाजेको सन्तति सम्मलाई बाँकी नराख्ने भनि अद्यावधि गोसाईकुण्ड मा प्रतिक्षारत रहिआएको छ भन्ने जनश्रुतिको बिस्वास तामा‹ जातिहरुमा व्याप्त रहेको छ ।
त्यस्तै अर्को प्रचलित किंवदन्ती अनुसार सत्य युगमा एक गोले थरका झाँक्रिले कुण्डमा रहेको नागसँग लाडाइँ गर्ने अठोट लिई साथमा रहेकी श्रीमतीलाई “तिमी ढ्या‹ो बजाएर डिलमा बस, म नागसँग जुधेर त्यसलाई बाहिर लिएर आउँछु । म कुण्डबाट बाहिर निस्कदा मेरो जीउमा अक्षताले हिर्काइदिनु र ढ्या‹ो बजाउन नछोड्नु” भनी अहर््राई तन्त्रमन्त्रका साथ भैरवकुण्डमा केहिबेरको भिषण लडाइ पश्चात नागसँग बेरिएर बाहिर निस्कन लाग्दा उसकी श्रीमतीले नाग निस्किएको देखी अत्तालिएर अक्षताले जीउमा नहिर्काई ढ्या‹ो छोडि भागेकाले नागले युद्ध जिती झाँक्रिलाई सोही कुण्डभित्र लगेर मारेको हुँदा गोलेथरका मानिस नजाने र भैरवकुण्डमा स्नान नगर्ने चलन रहिआएको छ ।

CHEESE :LOCAL PRODUCTION
हुलाक टिकटमा गोसाईकुण्ड
मुख्यत संस्कृति, सम्पदाहरुको महत्व दर्शाउनका लागि यिनीहरुलाई हुलाक टिकटमा समावेश गरिन्छ । हुलाक टिकटमा आएका सम्पदाहरु राष्ट्रको पहिचान र गौरवको विषयवस्तु हो भनि बुझ्नू पर्दछ । यहि पंक्तिमा गोसाईकुण्ड पनि रहेको छ । गोसाईकुण्ड पनि रहेको छ । गोसाईकुण्ड अंकित भएको हुलाक टिकट दशकौं अघिदेखि प्रचलनमा रहेको छ । सन् १९७० जुन, ११ -२०२७ जेष्ठ २९) मा कलाकार के.के. कमाचार्यले डिजाइन गरेको ३६ह२५.५ मि.मि. साइज भएको ५ पैसा मुल्य बराबरको १ लाख थान गोसाईकुण्ड अंकित हुलाक टिकट प्रचलनमा आएको थियो । यो टिकट गभर्मेन्ट प्रिन्टीङ व्यूरो, टोकियो जापानमा मुद्रित गरिएको थियो । COLLECTING COCONUTS
नेपाली साहित्य र गोसाईकुण्ड
साहित्य र प्रकृतिको अन्योन्याश्रीत सम्बन्ध रहेको छ । साहित्यमा प्रकृति अनिवार्य तत्व झैं रहेको छ । धार्मिक तथा प्राकृतिक रमणीयताले भरिपर्ूण्ा गोसाईकुण्ड धेरै र्सजकहरुको सृजनाको आधार र श्रोत हो । गोर्सइकुण्डको विषय वस्तुलाई लिएर दर्जनौ साहित्यिक कृतिहरु नेपाली साहित्य क्षेत्रमा प्रकाशित भएका छन् । धेरै वृत्तचित्रहरु पनि निर्माण भएका छन् । यहाँ प्रमुखतः केही गोसाईकुण्ड विषयवस्तुमा केन्द्रीत भएर लेखिएका पुस्तकहरुको चर्चा गरिन्छ । जनकवि केसरी धर्मराज थापाद्धारा लिखित “नीलकण्ठर्-दर्शन” पुस्तकमा मूलत गोसाईकुण्ड यात्रा लाई ग्यात्मक शैलीमा लेखिएको छ । २०५६ मा जनकवि केशरी धर्मराज -सावित्रि थापा गुठी, स्वयंभू, काठमाडौं द्धारा प्रकाशित यो पुस्तकमा गोसाईकुण्ड को उत्पतिको सर्न्दर्भ यसरी लेखिएको छ ।
लाङटाङ हिमाल हिँउको रास हिमैहिउँको तौवा,
धोद्रै वरले बोलाउँदैछ त्यो लेकाली कौवा ।
धतुराउदै महादेवले जसै त्रिशुल गाडे,
तीन धारा मूल फुटे पहरालाई छाडे ।
-निलकण्ठ दर्शन १००)
त्रिशुलीको जनम भयो जम्छ गोसाईकुण्ड ,
कुण्डमानै हम्फालेर शिव बने शान्त ।
-निलकण्ठ दर्शन १०१)
यस्तै यूवा साहित्यकार प्रह्लाद पोख्रेल द्धारा लिखित, हेरसकद्धारा २०५६ मा प्रकाशित गोसाईकुण्ड -यात्रा काव्य) मा काठमाडौ देखि गोसाईकुण्ड सम्मको पाँचदिनको भ्रमण समेटिएको छ । पानी नै रचनाको उर्जा रहेको कुरा कविले कृतिमा समेटेका छन् ।
पानी जीवन हो समस्त रचना हर्ुकन्न पानी बिना
आँखा मात्र भएर हुन्न जसरी देखिन्न नानीबिना
आँखा हुन्छ भने चराचर जगत पानी त नानी न हो
पानी नै नभए बचिन्छ कसरी आधार पानी त हो ।
-गोसाइँकुण्ड ३७)
त्यसै गरी कविले गोसाईकुण्ड को बिचित्रता र रमणीयताको प्रशंसा गर्न पनि पछि परेका छैनन् ।
पानी टनन जमेसमान हिउँको चक्का छ ऐनासरि
कल्ले र‹भरे हुनन् नि यसरी यस्ता अनेकौँ थरी
कालो र‹ कतै कतै छ हरियो नीलो कतै देखिने
सेतो स्वच्छ कतै उही छ जल ता र‹ििवर‹
-गोसाईकुण्ड ३७)
यसै बीचमा घटराज भट्टर्राई द्धारा लिखित, यज्ञ विक्रम राणाले २०४६ सालमा प्रकाशित गर्नुभएको गोसाईकुण्ड -यात्रा वृतान्त) पनि ज्यादै रोचक र सन्देश मुलक रहेको छ । यो यात्रा संस्मरण आत्मपरक शैलिमा लेखिएको छ । विभिन्न तस्वीरहरु पनि संकलित यस कृतिमा मूलत गोसाईकुण्ड यात्रा क्रममा पर्ने महत्वपर्ूण्ा स्थानहरुको चिनारी पनि दिइएको छ । नयाँ तर्ीथ यात्राका निति यो पुस्तक सर्न्दर्भ सामग्री बन्न सक्दछ । यी यस्तै थुप्रै पुस्तकहरु गोसाइँकुण्डको विषयमा प्रकाशित भएका छन् TAKING REST
गोसाईकुण्ड सँग सम्बन्धित अन्य पक्ष
नेपाली जनसमुदायमा चिसो पवित्र गोसाईकुण्ड को जल बगेर पाटनको कुम्भेस्वर मन्दिरको एउटा सानो कुण्डमा आउने अझसम्म पनि विस्वास गरिन्छ । त्यसैले गोसाईकुण्ड मा मेला लाग्ने जनैपुणिर्माको दिन यहाँ पनि ठुलो मेला लाग्ने गर्दछ । कालकुट विषको पीडाबाट मुक्त भएको कारण जनैपुणिर्माको अघिल्लो दिन पशुपतिनाथको मन्दिर बन्द रहन्छ । श्रावण शुक्ल पुणिर्माको अघिल्लो दिन पशुपतिनाथ छोडेर शिवजी गोसाईकुण्ड जान्छन् भन्ने विस्वास गरिन्छ । धुलिखेल नजिकै महादेव पोखरी डाँडामा रहेको सानो पोखरीलाई पनि गोर्साईस्थानको नामले पुज्ने चलन छ ।
नेवारी समुदायमा गोसाईकुण्ड तर्ीथलाई शिलु तर्ीथको नामले चिनिन्छ । यस समुदायबिच श्रीमान श्रीमती एकै साथ गोसाईकुण्ड को यात्रा गर्न नहुने विस्वास रहेको छ । यो विस्वासको पुष्टिका लागि अठारौँ सताब्दी देखि नै लोकप्रीय रहेको “शिलुतिर्थ” नामक नेवारी लोकगीतलाई लिनु सान्दर्भिक रहन्छ ।
यो गीतमा तत्कालिन समयको धार्मिक, सामाजिक र राजनितिक अवस्थाको राम्रो चित्रण गरिएको छ । यो गीतमा पतिले गोसाईकुण्ड यात्रामा सँगै श्रीमती लैजाने मन नगर्दा जबर्जस्ती श्रीमतीसँगै तर्ीथमा पुगेको, कुण्डमा राजाद्धारा पत्नीको हरण भएको, पत्नी विरहका कारण पति जोगी भएको, उता पत्नीले रानी बन्न पुगेपछि जोगीहरुलाई भोज खुवाउँदा आफ्नो जोगी श्रीमानसँग भेट भएको र आफुपनि जोगीको भेषमा भागेको कुरा ज्यादै कारुणिक, साहसिक रुपमा व्यक्त गरिएको छ । साथै कथामा गोर्साईकूण्ड यात्राको दौरानमा पर्ने धर्मस्थल पाँचमाने फेँदी, जाइफेल पौवा, रानीपौवा, चतुरालाी पौवा, नूवाकोट बेसी, धैबुङ, भिमली, धुन्चे, लौरी विनायक, गोसाईकुण्ड गरी ११ वटा विश्राम स्थलको नाम पनि बताइएको छ । यसै कथालाइ आधार मानेर नेपाल भाषामा “शिलू” नामक रंगिन चलचित्र पनि बनेको छ । MOUIST OF RASUWA COLLECTING DONATIONS FROM PILLIGRIMS

उपसंहार
गोसाईकुण्ड पानी हो, आँखाको नानी हो । पानी स्वच्छता, निर्मलता, पवित्रताको प्रतीक हो । सतहबाट मात्र हेर्यौ भने निलो र‹ देखिन्छ । गहिर्राई पुग्यौंभने कूनै र‹ भेटिन्न । यही पानीको रुपबाट धेरै कुरा पाउन सकिन्छ । गोसाईकुण्ड को सुधार र संरक्षणका सम्बन्धमा विभिन्न पक्षबाट बनाइएको कार्यक्रमलाई फाइलमा नअड्काई पर्ूण्ा रुपमा कार्यान्वयनमा लैजान पर्ने समय आइसकेको छ । यात्रुहरुले चढाउने भेटीको पारदर्शी रुपमा संकलन र सदूपयोग गरिनु पर्दछ । गोसाईकुण्ड यात्राको बहपक्षिय महत्वको विषयमा प्रचार प्रसार गरिनु आवश्यक छ । तर्ीथयात्राका लागि जाने स्वदेशी तथा विदेशी दुवै किसिमका यात्रुहरुमा सामान्य करको व्यवस्था गरी करबाट प्राप्त रकमले यात्रुहरुको हित, गोसाईकुण्ड को संरक्षण र प्रचार प्रसारमा लगाउन सक्यौं भने अझ राम्रो हुनेछ । एउटा बृहत समिति वा समूह बनाइ पृथ्वीनारायण शाहले व्यवस्था गरेको तर्ीथ यात्रुहरुलाई दही र घुम दिने चलनलाई निरन्तरता दिने कोशिस गरियो भने इतिहास बनिसकेको त्यो परम्पराले पुनर्जीवन पाउने कुरामा दर्ुइ मत हुनै सक्दैन । रसुवा जिल्लाका विभिन्न स्थानहरुमा पाइएका विभिन्न शिलालेखहरुको अध्ययन र अनुसन्धानले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्वका विषयमा थप तथ्यहरु पत्ता लाग्न सक्दछन् । यसका लागि संरक्षणको अभाव झेलिरहेका लहरेपौवा, भीमसेनस्थान -माझगाउँ), रसुवागढी लगायतका स्थानहरुमा रहेका शीलालेखहरुको अध्ययन र संरक्षण हुन आवश्यक छ । पृथ्वीनारायण शाह गोसाईकुण्ड स्नान गरी फर्केपछि निर्माण गर्न लगाएका बेत्रावतीको राममन्दिरमा पनि शिलालेख रहेका कुरा बुढापाकाहरु बताउँछन् । थप तथ्य आउन सक्ने उक्त शिलालेख कहाँ रहेको छ र त्यो पनि खोजिको विषय नै छ । अहिले गोसाईकुण्ड क्षेत्रलाई राष्ट्रिय सम्पदा र सिमसार क्षेत्रको सूचिमा राख्न खोजिनुले पनि यसको महत्व र चुनौती बढाएको छ । सूचना र प्रविधीको यो युगमा हामीले गोसाईकुण्ड को यावत विषयवस्तुलाई ध्भदकष्तभ, क्ष्लतभचलभत मार्फ विश्व जगतमा पु-याउनु आजको प्रमुख अवश्यकता हो । यसको माध्यमबाट हामीले स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकहरुको आगमनमा बृद्धिगर्न सक्दछौं भन्ने कुरामा दर्ुइमत छैन । वृत्तचित्रहरुको निर्माण र पर््रदर्शनी हुनु जरुरी छ । वर्षोनी तिर्थालुहरुबाट सुझावहरु संकलन गर्ने र क्रमिक रुपमा सुझाव अनुरुप सुधार्दै लैजानुले पनि गोसाईकुण्ड एउटा महत्वपर्ूण्ा धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्य स्थलको रुपमा विश्व प्रख्यात हुन समय लाग्ने छैन । अनन्तः आफ्ना अंग पगाली जलाशयको जन्म दिने हिमाल र विष सेवन गरी विश्व रक्षा गर्ने भगवान शिवले देखाएको बाटोमा एउटा सिँढी मात्र उक्लन सकियो भने मान्छे मानव बन्नेछ ।
सर्न्दर्भ सामग्रीहरु
१) वेत्रागंगा, वर्ष१, अंक १ २०६१
२) प्रहरी, वर्ष४२,२०५७, फाल्गुण १ गते अंक ६ ।
३) शैक्षिक पुञ्ज स्मारिका, नेपाल शिक्षक संगठन रसुवा २०६०
४) गोरखा पत्र २०५७ श्रावण
५) रसुवा पार्श्व चित्र २०५९, जिल्ला विकास समिति रसुवा ।
६) नुवाकोट, प्रथम नुवाकोट महोत्सव २०६३ विशेष ।
७) पौड्याल कैलाशनाथ, पौराणिक इतिहास ।
८) दीप स्मारिका, शिक्षण विकास केन्द्र, रसुवा २०५७ ।
९) तिर्थ पर्यटन, दायित्व वाङमय प्रतिष्ठान ।
१०) स्थलगत अध्ययन तथा सम्बन्धित व्यक्तिहरुसँग छलफल
11)Hardayal Singh (Glimpses of Nepal philately and postage stamps of Nepal)
12)www.agaman.blogspot.com

NOTE:
HERE ARE SOME GRAMMERTICAL MISTAKES BECAUSE OF THE FONTS PROBLEMS .DEAR READER WHO WANT TO GET MORE INFORMATION YOU HEARTLY REQUEST YOU TO INFORM ME I WILL TRY MY BEST.(CONT. NO. 9841464042(Cell),016916223(Home)

अपिल:दुर्गम नेपाल

2008-07-10T19:34:00.000-07:00

नेपालको समग्र विकासमा जलसम्पदाको उच्चतम् भूमिका रहेको र यसको सही सदुपयोग र विकास गर्नु नै नेपाली जनताको सुनौलो भविष्यको एकमात्र आधार हो । यसै सन्दर्भमा रसुवा जिल्लाको चिलिमे खोलाको पानीलाई स्वदेशी पूंजी परिचालन गरी नेपाली प्राविधिकले २२ मेगावाट क्षमताको चिलिमे जल विद्युत निर्माण गरी सस्तो दरमा विद्युत उत्पादन गरेकोमा चिलिमे जल विद्युत कम्पनी परिवारलाई धन्यवाद दिन्छौं । चिलिमेले निश्चय नै उदाहरणीय कार्य गरेर नमुना जल विद्युत निर्माण कम्पनी हुने सौभाग्य प्राप्त गरेको छ र यो प्रगतिको गन्तव्यतिर लम्किदैं पनि छ । यो निश्चय नै चिलिमे जल विद्युत कम्पनी र रसुवाबासीको लागी गौरबको विषय होराजधानीको नजिकको बासिन्दा भएता पनि रसुवाबासीको आर्थिक अवस्था नाजुक हुँदा शिक्षा स्वास्थ्य एवं मानव विकास सूचाकंमा समेत न्यून रहेको प्रष्ट छ । प्राकृतिक सौन्दर्यता र सम्पदाले धनी रसुवाबासीको आयआर्जनको स्रोत नहुँदा बिपन्न वर्गमा दरिएको साँचो हो । भएका प्राकृतिक सम्पदाको परिचालन गर्न नसक्दा करिव ५० हजार जनसंख्या रहेको अधिकाशं जिल्लाबासी गरिवीका रेखामुनी छन् । भौगोलिक कठीनाई पशुपालन तथा भिरालो जमिनमा गरिने परम्परागत खेतीपातीले दूर्गम र विकट रसुवाबासीको आर्थिक अवस्थामा सुधार आउला भन्न सकिन्न । यस दीनहीन परिस्थितिबाट उन्मुक्ति पाउन जिल्लाको सिमाभित्र भएका प्राकृतिक स्रोत साधन झर्ना खोला हिमनदी जस्ता जलसम्पदालाई उपयोगमा ल्याउनुको विकल्प नभएको र त्यसको प्रतिफल स्थानीय जिल्लाबासीमा जानु उनीहरुको नैसर्गिक अधिकार भएको र प्राकृतिक न्यायको दृष्टिकोणले पनि सोको सुनिश्चिता हुनु नै पर्ने देखिन्छ । जल सम्पदालाई उपयोगमा ल्याउन ठूलो लगानी चाहिने र सेा ठूला कम्पनीहरु मार्फत परिचालन हुने गर्दछ । यसरी गरिने लगानीमा कम्पनीहरुले जिल्लाबासीलाई लगानीको केही अंशको अनिवार्य हिस्सेदार बनाउदा योजनाको सफल कार्यन्वयन सुसंचालन र योजनाको भविष्य सुनिश्चित हुने र जिल्लाबासी लगायत राष्ट्रकै कल्याण हुनेमा दुईमत हुन सक्दैन जुन सबै दृष्टिकोणबाट श्रेयस्यकर एवं युक्तिसंगत छ । यसले PPP को अवधारणाको विकास र ूजसको विहे उसलाई हेर्न नदेू भन्ने सोचको अन्त्य गरी विकास निर्माण कार्यमा स्थानीय सहभागिता स्वस्फुर्त रुपमा परिचालन भई जिवनस्तर अभिवृद्धि हुने र योजनाको सफलता र सुरक्षामा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ ।

COMMENT ON KANTIPUR NEWS PAPER ABOUT CHILIME

यसै परिवेशमा भविष्यमा नेपालका विभिन्न जिल्ला-जिल्लामा निर्माण हुने कुनै पनि योजना÷आयोजनामा स्थानीय स्रोतमाथि स्थानीय हकअधिकारको सुनिश्चतताका लागि नीति निर्माणको तहमा गम्भीर ध्यानाकर्षण हुने अपेक्षा गरेका छौं । चिलिमे जल विद्युत कम्पनीले थोरै समयमा नाफा कमाउन सफल भएको कुरा सबै सामु छर्लङ्ग छ । तर स्थानीय स्रोतको उपयोग गरी संचालनमा ल्याएको नमुना जलविद्युत कम्पनीले प्रभावित जिल्लाबासीलाई लगानीको हिस्सेदार नबनाएको हुँदा विपन्न प्रभावित जिल्लाबासीको कुनै पनि किसिमले उत्थान हुने देखिएन । यसकालागि आर्थिक अवस्थामा सृदृढीकरण गर्न साधारण सेयरमा विशेष सहुलियत योजना प्याकेज लागू गर्न निवेदन गर्दछौं । हामी कम्पनीको उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना गर्दै प्रभावित जिल्लाबासीको हैसियतले निम्न मागपत्र प्रस्तुत गर्दछौं
मागप्रस्तावहरु
क सर्वसाधारणमा जारी गरिने भनिएको जारी हुन बाँकी रहेको २४ प्रतिशत सेयरमध्ये स्थानीय जिल्लाबासीका लागि एक तिहाइ अर्थात ३३ प्रतिशत सेयर छुट्याइनु पर्ने ।

DEMANDED PAPER:CHILIME SAROKAR SIMITEE
ख सो सेयर निष्काशनमा चिलिमे जल विद्युत कम्पनी निर्माणस्थलले चर्चेका प्रत्यक्ष प्रभावित तीन गाविसहरु क्रमशः चिलिमे गोल्जोङ र स्याप्रु गाविसका जनतालाई यस अघि नै सर्वसाधारणलाई जारी गरिने सेयरमध्येबाट ८ प्रतिशत छुट्याई दिने लगायत मिति २०६३।९।२९ र ३० गते चिलिमे जल विद्युत कम्पनी र चिलिमे जलविद्युत सरोकार उपभोक्ता समिति रसुवा बीच सहमती भैसकेकोमा सो बराबरको सेयर सम्बन्धित प्रत्यक्ष प्रभावित ३ गाविसका जनतालाई बितरण गरी बाँकी सेयर संख्या प्रभावित जिल्लाबासीका लागि परिचय खुल्ने प्रमाण कागजको आधारमा जस्तै नागरिकता प्रमाणपत्र मतदाता परिचयपत्र जग्गा धनी प्रमाण-पूर्जा वा कुनै किसिमले प्रमाण खुल्ने कागजात अविलम्ब बितरण हुनुपर्ने । यसैगरी सहमती भएका तर कार्यन्वयन नभएका अन्य बुँदाहरु समेत यथासिघ्र कार्यन्वयन हुनु पर्ने । AGREEMENT PAPER:CHILIME H.P. PROJECT AND CHILIME SAROKAR SAMITEE
ग जिल्लाबासीको नाउँमा साधारण सेयर जारी गर्दा विपन्न परिवारलाई रकम जम्मा गर्ने मुनासिव समय र यथोचित व्यवस्था मिलाउनु पर्ने । न्यूनतम् आयस्रोत भएका र मध्यम वर्गीय परिवारको हकमा सेयर खरिदको लागि चाहिने आवश्यक रकम जुटाउन मनासिव समय दिइनु पर्नेछ । तर बढीमा ३ पटक सम्म सेयर खरिदका लागि आह्वान गर्दा पनि प्रभावित जिल्लाबासीलाई छुट्याइएको सेयर बिक्री हुन नसके अन्य सर्वसाधारण गैर जिल्लाबासी लाई सेयर बिक्री गर्न सक्नेछ ।
घ पासाङ ल्हामु राजमार्गको वेत्रावती देखि चिलिमेको थाम्मुचेत सम्मको सडकखण्डमा समय-समयमा आवश्यक मर्मत-सभ्भार गरी यातायात सुचारु गर्न सकि्रय सहयोग पुर्याउनु पर्ने । विशेषगरी मुलखर्कको पहिरो लगायतका अन्य क्षतिग्रस्त स्थानहरुमा विशेष ध्यान दिइनु पर्ने ।
ङ योजना÷आयोजना निर्माण तथा मर्मत कार्यहरुमा स्थानीय जिल्लाका बासिन्दाहरुको विशेष संलग्नतामा साझेदारी र सहकार्य हुनु पर्ने र स्थानीय स्रोत साधन सीप दक्षतामा अभिवृद्धि गरी प्रभावित जिल्लाबासीलाई पहिलो प्राथमिकता दिइनु पर्ने ।
च रसुवा जिल्ला प्राकृतिक साँस्कृतिक र पर्यटकीय सम्पदामा धनी भएकोले बातावरण र पर्यावरणमा आवश्यक सतर्कता अपनाई संरक्षण कार्यमा विशेष ध्यान दिइनु पर्ने ।
छ चिलिमे विद्युत कम्पनीले प्रत्यक्ष प्रभावित क्षेत्र चिलिमे गोल्जोङ र स्याप्रु गाविसका गरिव तथा जेहेन्दार विद्यार्थीलाई उच्च शिक्षा सम्म प्राविधिक ज्ञान सीप तालिम दिई दक्ष प्राविधिक उत्पादन गरी काममा लगाइनु पर्ने ।
ज विद्युत सेवाबाट बन्चित प्रभावित जिल्लाबासीलाई यथासिघ्र विद्युत सेवा बितरण गरिनु पर्ने
झ यी मागहरु विशुद्ध गैरराजनीतिक अभिप्राय र निरपेक्ष गरिवीका रेखामुनि रहेका प्रभावित
जिल्लाबासीको हितमा छन् । विपन्न रसुवाबासीको मागहरु प्रति त्यस चिलिमे जलविद्युत कम्पनी प्रा।लि। को ध्यान जाने र यथासिघ्र कार्यन्वयन हुने अपेक्षा गर्दछौं । NEWS : STRUGGLE OF REMOTE NEPAL FOR GURANTEED OF 33%SHARES FOR PEOPLE OF RASUWA AS AFFECTED AREA
राज्य संघीय शासन पद्धतिमा संचालित हुने कुरा अन्तरिम संविधान २०६३ ले गरेको छ । संघीय सिद्धान्त अनुरुप राज्य संचालन गर्दा स्थानीय स्वयत्ततामा जोड दिइन्छ । अर्थात स्थानीय स्रोत सम्पदाको उपयोगमा स्थानीयबासीलाई अग्रअधिकार दिइनु पर्छ । तर चिलिमेले स्थानीय प्राकृतिकका साथै अन्य स्रोत उपयोग गरेर थोरै समयमा करोडौं नाफा कमाउन सफल भएता पनि स्थानीय जिल्लाबासीको लागि सेयर व्यवस्था नगर्नुले हामी जिल्लाबासी दुखित भएका मात्र छैनौं अपमानित र अन्यायमा परेका महशुष गरेका छौं ।

नेपाल धितोपत्र बोर्डको निर्देशन अनुसार यही ०६४ साल चैत २० गते सम्म साधारण सेयर निष्काशन गरिसक्नु पर्ने भएको परिप्रेक्ष्यमा चिलिमे जलविद्युत निर्माण कार्य तथा प्रसारण लाईन लगायतका अन्य गतिविधबाट सम्पूर्ण रसुवा जिल्ला नैं परोक्ष अपरोक्ष रुपमा प्रभावित क्षेत्र भएकोले प्रभावित रसुवा जिल्लाबासीका नाममा सर्वसाधारणमा जाने सेयर मध्येबाट ३३ प्रतिशत सेयर छुट्टयाई अंकित मुल्यमा वितरण भई पाउन नागरिक समाज लगायत अन्य क्षेत्रबाट समेत एक्यवद्धता जनाई कारवाही अघि बढिरहेको छ ।

चिलिमे जलविद्युत कम्पनीको यही माघ २७ गते हुन गइरहेको एघारौं साधारण सभामा सर्वसाधारणलाई पि्रमियम दरमा सेयर वितरण गर्ने सम्बन्धी प्रस्ताव पेश हुन लागेको बुझिएको र सो प्रस्ताव चिलिमे जलविद्युत कम्पनी र चिलिमे जलविद्युत सरोकार उपभोक्ता समिति बिचको भएको पूर्व सहमतिको भावना विपरीत भएकोले अत्यन्त प्रभावित तीन गा।वि।स। र प्रभावित रसुवा जिल्लाबासी लगायतलाई लामो समयदेखि नैं पटक पटक ूसर्वसाधरणलाई निकट भविष्यमै सेयर वितरण हुनेू प्रतिवद्धता जनाई आएकोमा हाल पि्रमियम दरमा वितरण गर्ने गरी प्रस्ताव गर्न लागिएकोले सो अन्यायपूर्ण हुने हुँदा सो प्रभावित जिल्लालाई अंकित मुल्यमा नैं सेयर वितरण कार्य यथाशीघ्र हुन अनुरोध छ ।
उपरोक्त मागहरुको कार्यन्वयनप्रति ध्यानाकर्षण नभएको अवस्थामा प्रभावित जिल्लाबासी शान्तिपूर्ण संघर्षमा चरणबद्ध तरिकाले उत्रिन वाध्य हुने व्यहोरा समेत अवगत गराउँदछौं

दुर्गम नेपाल REMOTE NEPAL
सम्पर्क कार्यालयः
लक्ष्मीनगर प्रवेशमार्ग महाराजगन्ज-४
पोष्टबक्स नंः ८९७४ सीपीसी ३९९ं काठमाडौ
फोन नंः ४७२०५२२ मो।नं। ९८४१-४६४०४२
Email: remotenepal@yahoo.com

chair_remotenepal@yahoo.com

रसुवाबासीको ईमान्दारिता प्रति चिलिमेको हेपाइ

2008-07-10T05:45:00.000-07:00

HEAD GATE :CHILIME H.P.PROJECT,SHYAPRUBENSI, RASUWA

हात्ति आयो हात्ति आयो फुस्सा भन्ने उखान अहिले भोगाइमा परिणत हुन लागिरहेको छ रसुवाबासीलाई । कुरा चिलिमे जलबिद्युत आयोजनाको हो । रसुवा जिल्लामा अवस्थित चिलिमे जलविद्युत आयोजना नेपाल बिद्युत प्राधिकरण आफैंले स्वदेशी पूँजीबाट निर्माण गरेको नेपालको पहिलो आयोजना हो । यसको सन्तोषजनक सम्पन्नताले नेपाल विद्युत प्राधिकरणलाई निकै हौसला दिएको छ । यो आयोजना बनाउने क्रममा बिद्युत प्राधिकरणलाई पूरा रसुवाबासीले आफ्नो बलबुद्धिले भ्याएसम्म सहयोग गरेका थिए । हामीले अहिले बारम्बार सुन्ने गरेका छौ कहि कतै यस्तो आयोजना बनाउने सन्दर्भमा स्थानीय जनताबाट निकै बाधा अवरोधहरु खडा भएका छन् । लगानी पक्षले लामो सडक बनाउनुपर्ने सडक लगायत अन्य क्षेत्रमा मुआब्जा दिनुपर्ने प्रभावित क्षेत्रको शिक्षा स्वास्थ रोजगार लयागत अन्य विकासका कार्यहरुमा सहयोग पूउनुपर्ने यी आदि समस्याहरु लगानीकर्ताहरुले भोगिरहेका छन् । तर चिलिमेको सन्दर्भमा रसुवाबासीहरुले यी विषयहरुमा कहिल्यै अवरोध खडा गरेनन् । गौरवान्वित थिए रसुवाबासीहरु आफ्नै जिल्लामा यस्तो आयोजना बन्न लागेकोमा । आफ्नो घरअगडिबाट भारी लोड बोकेर कयौ चिलिमेका गाडिहरु गुड्दा अस्त व्यस्त भएका सडकहरु आफैं मर्मत गर्दै हौसलापूर्वक सहयोग गरिरहे तर यस आयोजनाप्रति कहिल्यै कुनै कुरा पनि उठाएनन् ।यस आयोजनाबाट पाउनुपर्ने सबै हक अधिकारबाट विाचत बनाएर चिलिमेले रसुवाबासीलाई फुस्सा बनाउन खोजेको त होइन केहि सहयोगका क्षेत्रमा राम्रा काम गर्न खोजेपनि विगत्मा प्रतिबद्ध गरिएका र उसको दायित्व भित्र पर्ने कयौ कामहरु यसले गर्न नसकिरहेको हुँदा रसुवा लगायत आयोजना बन्ने र बन्न लागेका सम्पूर्ण क्षेत्रका वासिन्दा हरुमा शंका को विषय बन्न पुगेको छ चिलिमे जलविद्युत् आयोजना ।

NEWS ABOUT THE STRUGGLE OF REMOTE NEPAL FOR GURANTEED OF 33%SHARE FOR RASUWALI PEOPLE

जहिले पनि स्थानीय स्रोत र साधनमा स्थानीय स्तरकै हक लाग्ने गर्दछ र अहिलेको अन्तरिम संविधानले त झनै स्पष्ट पारेको छ यो कुरालाई । स्थानीय स्तर र अन्तरिम संविधानको मर्मलाई समेत कुठाराघात गर्न खोज्ने चिलिमे जलविद्युत आयोजनाले सर्वप्रथम पूरा जिल्लाबासीलाई बिद्युत आपूर्ति गर्नुपर्ने थियो अत्याधिक नाफामा गएको प्राधिकरणले आफ्नो आम्दानी किहं कतै बाड्नु परेको छैन सबै आफ्नो पोल्टामा हाल्न पाएको छ । आयोजना निर्माण गर्ने सन्दर्भमा पनि सोझै आयोजना स्थलमा बाहेक अन्य कुनैपनि क्षेत्रमा लगानी िफंजाउनु परेको थिएन र आयोजना सस्तोमा बनेर धेरै सफलतापनि प्राप्त गरेको थियो । केहि ठाउँमा बिजुलिका खम्बा गाडिएका छन् तर २ वर्ष बित्दा पनि बिजुली दिन सकेको छैन । रोजगारको सन्दर्भमा स्थानीय श्रम तथा सेवाको कदर नगरी प्राय जसो सबै पदमा जिल्ला बाहिरका कर्मचारी नियुक्ति गरको छ यस आयोजनाले । के रसुवामा त्यस आयोजनाको कुनैपनि पदमा काम गर्न सक्षम व्यक्ति नभएर हो त होइन भने किन पियन सम्म पनि बाहिरी मान्छेहरु भर्ना गरियो यस्तै गरी अन्य विकासका कार्यहरुमा पनि यस्ाको सहयोग देखिँदैन ।

रसुवा प्रस्थानको लहरेपौवा गा । वि । स को वेत्रावती देखी धैवुङ हुंदै धुन्चे स्याप्रुबेशी खण्डको सडक खण्ड यदि आफैंले बनाउनु परेको भए ती सडक खण्डका जनताले अबरोध उठाएका भए आज चिलिमे यति सस्तो मुल्यमा बन्ने थिएन र आयोजना बनाउने कल्पना समेत गर्ने थिएन नेपाल बिद्युत् प्राधिकरणले । यति हुंदाहदै पनि त्यो सानो जिल्लाका यी भागहरुलाइ उ प्रभावित मान्न तयार भएन यी क्षेत्रहरुको सहयोगको अवमूल्यन गरिरहेको छ सानो लगानीबाट यति ठूलो आयोजना निर्माणमा सफलता प्राप्त गर्नुमा सबै रसुवासीको देन छ भन्ने कुरा उसले जानेर पनि बुझपचाइरहेको छ ।कुनै पनि public कम्पनिले आफ्नो कार्य साचालनको २ वर्ष पछि नाफा सहित सर्वसाधरणका निमित्त साधरण शेयर निष्काशन गर्नुपर्ने हुन्छ ।

NAAGBELI ROAD:BHARKU-SHYAPRUBENSI

चिलिमेको सन्दर्भमा धितोपत्र बोर्डमा करीब डेढ वर्ष अगाडि देखी सुचिकृत भएपनि उसले सर्वसाधरणमा शेयर लैजान करीब एक वर्ष ढिला गरिसकेको छ । ढिला गर्नुमा नेपाल बिद्युत् प्राधिकरणको सा्रेत अनुसार अत्याधिक नाफामा गएकोले शेयर उचझष्गु मा निश्काशन गर्न ढिला गरिएको हो र यहि २०६४ साल चैत्र २० भित्रमा यस कम्पनीले न्यूनतम रु ७०० मा प्रति शेयर निष्काशन गर्न लागिरहेको थाहा हुन आएको छ । यसभन्दा अगाडिको वार्षिक साधरण सभाले चिलिमे परियोजनाको भाषामा प्रभावित मानिएको ३ गा।वि।सका निम्ति सर्वसाधरणलाई दिने भनेको २४ प्रतिशत शेयरको ८ प्रतिशत दिने निर्णय गरेको छ र अरु बाँकी जिल्लाबासीले जिल्लाबासी भएको नाताले कुनै शेयर पाउने छैनन् र उनीहरुले पूरा जनताले पाउने शेयर संख्या भित्र नै आवेदन दिनुपर्नेछ साथै त्यो पनि अंकित मुल्य रु १०० मा नभएर premium मूल्यको को पनि बढाबढको मूल्यमा दरखास्त हाल्नुपर्नेछ ।

LOCAL PEOPLE OF NORTHERN RASUWA IN THEIR TRADITIONAL

AGRICULTURAL WORK

आयोजना बन्न लागेकोमा धेरै आशा बोकेर लागिपरेका यी रसुवाबासी सबै यस्तो अवस्थाकॊ शेयर खरीद गर्न सक्षम छैनन् त्यसैले रसुवाबासी चिलिमेको शेयर खरीद गर्नबाट विाचत हुनेछन् र उनीहरुको त्याग तपस्या र परिश्रमबाट बनेको आफ्नै स्थानीय स्रोतमा निर्मित यस परियोजनालाई आफ्नो भन्नेबाट टाढा रहन पुग्दछन् र उनीहरु चिलिमे परियोजनाप्रति निराशावादी हुने देखिएको छ ।नेपालमा Public Private Partnership को विचार आइसकको यो समयमा सर्वसाधरणलाई दिने शेयरको ३३ प्रतिशत मात्र पनि पूरा जिल्लाबासीलाई दिएमा त्यो परियोजना public नभएर private हुने धारणा नेपाल विद्युत प्राधिकरणले राख्ने गरेको छ । उसको भनाइमा आफ्नो अमूल्य स्थानीय स्रोतमा निर्मित यस परियोजनामा पूरा रसुवाबासीले प्रभावित क्षेत्रको आधारमा शेयर खरिद गरेमा ती रसुवाबासी सर्वसाधारणको परिभाषाभित्र पर्दैनन् । यसै सन्दर्भमा सेक्युटिरिज रिसर्च एण्ड सर्भिस सेन्टरले भने रसुवा बासीले उठाएका यी मागहरु ज्यादै सान्दर्भिक भएको र त्यस कम्पनीले त्यहाँको स्रोत परिचालन गरेबापत त्यसका हकदार सम्पूर्ण रसुवाबासीले चिलिमेले सर्वसाधरणलाई दिन कबुल गरेको सबै शेयर अंकित मुल्यमा नै दिनुपर्छ र बाँकी रहेमा मात्र अरुलाई दिनुपर्नेछ भनी आफ्नो विचार व्यक्त गरिसकेको अवस्था छ । अहिले यहि २०६४ चैत्र २८ गते हाम्रो देशमा ऐतिहासिक संविधान सभाको निर्वाचन हुन लागिरहेको छ। यहि वेमौसम चैतको हाराहारीमा चिलिमेले साधारण शेयर निश्काशन गरेमा त्यो पनि premium मा निश्काशन भयो भने उसका लागी यो चुनौती पूर्ण हुन सक्छ । अहिले यो कुरालाई स्थानीय स्वायत्तताको अभियानमा लागेका राजनैतिक दलहरुले आफ्नो मुद्धा पनि बनाउन सक्छन् र चिलिमेलाई आफ्नो केहि स्वार्थका निम्ति यस मुद्धामा सहयोग गरिरहेको यदि कुनै समुह छ भने त्यसलाई जनताले कठघरामा उभ्याउन पनि सक्छन् । साथै अर्को महत्वपूर्ण कुरा अहिले देशमा तरलताको संकट छ जो टेलिकमको शेयर बिकि्र नहुनबाट पनि थाहा हुन्छ ।

हालसालै नेपाल बिद्युत् प्राधिकरणले जारी गरेको ऋण पत्र कृषिविकास बैंकले शेयर आवेदन बापत ओगटेको ठूलो रकम आदि कारणले गर्दा पनि चिलिमेले यो समयमा शेयर निष्काशन नगर्न पनि सक्ने अवस्था छ र अर्को्र पक्ष यदि रसुवावासीलाई कुठाराघात हुने गरी उसले शेयर निश्काशन गर्न सक्दैन ।आपसी सहमतिमा रसुवाबासीले पाउने अधिकारको अहिलेनै निरक्र्योल हुनुपर्दछ । यो मुद्धालाई बिसर्िएर शेयर निष्काशन गर्ने हो भने रसुवाबासी सहित सम्पूर्ण देशबासीले यसरी बनेको आयोजना प्रति शंका गर्नेछन् र यस्ता कम्पनीमा लगानी गर्न पनि सोच्न बाध्य हुनेछन् । त्यसैले यो सर्वप्रथम सम्पूर्ण रसुवाबासीको हितको निम्ति हुनुपर्दछ । चिलिमेको शेयर धेरै भन्दा धेरै संख्यामा रसुवाबासीले पाउनु पर्दछ । एउटा निश्चित अवधिसम्ममा रसुवाबासी भएको प्रमाण खुलेको प्रत्येक व्यक्तिले आफ्नो घरको कुखुरा बाखा्र र एक बोरा आलु बेचेरपनि कम्तीमा १० शेयर अंकित मूल्यमा आवेदन दिन पाउनुपर्दछ । यसबाट रसुवाबासी जस्तो गरीबीको चरम अवस्थामा रहेका बासिन्दाले आफ्नो स्थानीय स्रोतमाथि अधिकार पाउनेछन् । उनीहरुले चिलिमेलाई आफ्नै हो भनी मायाँ ममता गर्न पाउनेछन् र यसरी बन्ने अरु आयोजनालाई पनि बाटो खुल्ने छ । यदि रसुवाबासीलाई हित नहुने किसिमको कुनै पनि निर्णय चिलिमेले लियो भने उसका लागी यो राम्रो कदमनहुन सक्छ र रसुवाबासीको हित नहुने यस्ता आयोजना रसुवामा बनाउन रसुवाबासीको साथ पनि नहुन सक्छ र आफ्ना अमूल्य स्रोतहरु यदि जस्ताको तस्तै रहेमा बरु रसुवाबासीले आफु सक्षम भएपछि बनाउने छन् र आफ्नो विकास आफैं गर्नेछन् । यो कुरालाई चिलिमेले मनन गर्न र सम्पूर्ण जिल्लाबासीहरुले गम्भीरता पूर्वक बुझ्न र आफ्नो अधिकारको निम्ति संघर्ष गर्न जरुरी छ ।

नारायण न्यौपाने

धैबुङ - ९,जिवजिवे,रसुवा

(वित्तिय व्यवस्थापनमा स्नाकोत्तर )
PHOTOS:AGAMAN GALLERY

फुल र म

2008-06-11T06:33:00.000-07:00

म धेरै अघिदेखि,

फुल निगालीरहेको छु वगैचामा

म एउटा फुल देख्दैछु

सयौ जातका हजारो थुङ्गाहरुमा

म उउटै रोज्दैछु ।

न त आँखा नै जुत्छन्

न त वोलीने मिसीन्छन् फुलहरुसंग

एकोहोरो हेराई र देखाईमा,

देख्नेले जेपनि देख्न सक्छ,

वुझ्नेले जे वुझ्न पनि सक्छ अनी,

वोल्नेले जे वौल्न पनि सक्छ ।

फुलहरु आफ्नै संसारमा वाँचिरहेका हुन्छन् ।

म खोजी-खोजी हेर्छु,

लुकीलुकी हेर्छु ,

योग्यता दक्षता

अनी खान्दानका रवाफ देखाउदै,

विहान विहान फुल टिप्नेहरुको ताँती नै चल्छ ,

भित्र भित्र डराउदै,

म आँफै वोलीरहेको हुन्छु अन्तरमनमा,

"त्यो फुल नटिप"

अरु फुल टिप्नु संग मेरो कुनै अन्तर विरोध छैन

म ठुलो आवाज निकाल्दीन,

चाहेरपनि निमनल्न सक्दिन,

किनकि ,

वगेँचाको पद्धतीनै हाे

राम्रा फुलहरु चढाईन्छन् भगवानलाई

या सजाईृन्छन् ठाउँहरुमा ।

आफूले चाहनुको साँघुरो चोकमा उभिएर,

म फुल ओहिलीएको पनि त हेर्न सक्दिन,

मलाई यती डर छ,

फुलका मनहरु वुझ्ने,

एउटा पादरी या,

कलाकारको हातमा त्यो फुल पुग्छ वा पुग्दैन ।

मैले चाहदैमा पाउनु पर्छ भन्ने होईन

सोचेको हुने,

रोजेको पुग्ने अनि,

खोजेको पाईने त संसारको रित नै होइन ।

वस् यती हो,

दुरुपयोग हुनु भन्दा,

ओईली झर्नुमा अर्थ छ ।

आधुनीकताको नाममा वनाइएका,

मैले नास्तीकका बँगैचाहरु देखिएकोछु,

देखासिकिमा सजाईएका गमलाहरु,

जीर्ण जीजीविशा धानीरहेका ॥

सुवास आगमन

२०६५/०२/२८,काठमाण्डौ

CONGRATULATIONS

2008-05-30T03:07:00.000-07:00

Congratulations to all Nepali people on the aspecious declaration of

NEW NEPAL:REPUBLIC NEPAL

WEL COME REPUBLIC NEPAL

2008-05-30T02:54:00.000-07:00

JESTA 15 IS THE HISTORICAL DAY IN THE HISTOEY OF NEPAL.GYNENDRS SHAH BECAME THE LAST KING OF HISTORY OF NEPAL.I WISH ALL NEPALI PEOPLE TO CELEBRATE THIS GREAT FESTIVAL WITH THE COMMITEMENT OF NEW NEPAL.THIS IS MY OWN DESIGN AND TRYING TO SHOW ESTABLISHMENT OF THE REPUBLIC NEPAL

LAST GOOD BYE GYANENDRA

दुर्गम नेपाल (REMOTE NEPAL) को अपिल

2008-03-20T01:49:00.000-07:00

पृष्ठभूमिः

राजधानीको नजिकको दुरीमा रहेता पनि रसुवा जिल्ला विकट छ । भौगोलिक अवस्थाले दुर्गम छ । शिक्षा स्वास्थ्य खाद्यन्न रोजगारको अभाव छ । संचार यातायात सेवा सर्वसुलभ छैन । राजनीतिक क्षेत्रमा राष्ट्रिय स्तरको पहुँच छैन । मानव विकासको सूचाकं निराशाजनक छ । छिमेकी जिल्लाा नुवाकोटदेखि राजधानी जोड्ने सडक कालोपत्रे भएको चार दशक बितिसक्यो तर रसुवाको ग्राबेल सडक दिनहुँ जिर्ण बन्दैछ । पर्यटकीय क्षेत्र भनिए पनि त्यसले उचित प्रतिफल दिन सकेको छैन । प्राकृतिक स्रोत साधन र मौलिक संस्कृतिमा सम्पन्न रसुवाको मुहार फेर्न सकेको छैन । निलकण्ठ महादेवको पीडा शान्त पार्ने क्षमता राख्ने यो क्षेत्र अहिले आफैं पिडित छ ।

यस क्षेत्रको प्राकृतिक सम्पदा र विशेषगरी जलसम्पदाको विकास गरी यसको प्रतिफल स्थानीयबासीमा पुग्न सकेमा मात्रै यस क्षेत्रको विकास हुनेमा कुनै शंका छैन । देसकै नमुना जल विद्युतको रुपमा २२।१ मेगावाट क्षमताको चिलिमे जल विद्युत निर्माण भएको छ । हामी सबैको लागि यो गौरवको विषय पनि हो । तर यसको प्रतिफल सिमित वर्गमा मात्रै हुनु र रसुवाबासी यसमा हिस्सेदार हुन नपाउनु के आफैमा विडम्बनायुक्त छैन जल विद्युत विकासको क्षेत्रमा नमुनाको रुपमा सूचिकृत कम्पनीले रसुवाबासीको लागि सेयर नछुटाइनु दुखद पक्ष हो ।

नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक तथा चिलिमे जल विद्युत कम्पनीका संचालक समिति अध्यक्ष तर्क गर्दछन् - किन यो भन्दा अघि रसुवाबासीले सेयर माग गरेनन प्रश्न उठ्छ कसले माग गर्ने चौंरी भेडाबाख्रा चराउने गोठालाले माग्ने कि खेत जोत्ने डल्ला फोर्ने किसानले माग्ने उहाँको अभिव्यक्तिले जिल्लाका राजनीतिक दलका नेताहरुप्रति व्यंग गरेको स्पष्ट हुन्छ ।

यो प्रश्न तिनै अध्यक्ष नीति तर्जुमाकारहरुलाई जिल्लाबासीले पो सोध्नु पर्ने होइन र ती अशिक्षित जनताका भाग्य रेखा कोर्ने काम आफूलाई ज्ञाता भन्ने ती विज्ञहरु घुम्नेमेचमाथि बसेका अन्धाहरु तथाकथित भाग्यविधाताहरु वा जनहितार्थ राजनीति गरेका बताउने भविष्यका नीति नियम तर्जुमाकार राजनीतिक दलका नेताहरुसंग यस प्रश्नको उत्तर अब हामी रसुवाबासीले माग्ने बेला भएन र यतिखेर नेताहरु गाउँ डुल्न थालेका छन् । जनतासित भोट माग्न व्यस्त छन् । बिसर्िसकेका साइनो सम्झदै नमस्कार गर्दै घरदैलामा पुगेका छन् । यतिका वर्ष हराएका नेताहरु घरआँगनमा टुपुल्किदाँ जनता छक्क पर्दै होलान् ।

सन्दर्भ चिलिमे सेयरकैः

चिलिमे जल विद्युत कम्पनीले चिलिमे गोल्जोङ र स्याप्रु गाविसका स्थानीय जनतालाई साधारण सेयर दिइनु पर्ने एम्बुलेन्सको व्यवस्था गरिदिनु पर्ने विद्यालयहरुमा शैक्षिक सामग्रीको सहयोग गर्नु पर्ने स्वास्थ्य चौकी खोल्नु पर्ने लगायतका माग राखी चिलिमे जल विद्युत उपभोक्ता समिति गैरसरकारी संस्था आन्दोलनमा उत्रिए पछि यी दुई बीच मिति २०६३।१०।२९ र ३० गते उपभोक्ता समितिले राखेका मागहरु पूरा गरिदिने भनी संझौता भएको रहेछ ।

जसअनुसार सर्वसाधारणको नाममा जारी गरिने भनिएको सेयरमध्ये ८ प्रतिशत सेयर तीन गाविसका जनतालाई बाँड्ने एम्बुलेन्स दिने र शैक्षिक सामग्रीहरु र उल्लेखित सेयर ू निकट भविष्यमा नै दिनेू गरी सहमति भएछ । यद्यपि सहमतिका बुँदाहरु कार्यन्वयनमा आइसकेको छैन । यसैपरिप्रेक्षमा चिलिमे जलविद्युत कम्पनीले सर्वसाधरणको नाममा जारी गरिने भनिएको सेयर पि्रमियम दरमा बिक्री गर्न लागेको र नेपाल धितोपत्र बोर्डको निर्देशन अनुसार यही चैत २० गतेभित्र चिलिमे जल विद्युत कम्पनीले साधारण सेयर निष्काशन गरिसक्नु पर्ने हुँदा माघ २७ गते कम्पनीको साधारणसभामा यसबारे छलफल हुने कुरा बुझिएपछि दुर्गम नेपालले प्रभावित तीन गाविसका जनता र जिल्लाबासीले सर्वसाधारणमा जारी हुने सेयरमध्ये ३३ प्रतिशत सेयर अंकित मूल्यमा खरिद गर्न पाउनु पर्ने लगायतका माग राखी माघ १७ गते चिलिमे जल विद्युत कम्पनी समक्ष मागपत्र बुझाएका थियौं ।

प्रभावित जिल्लाबासीको तर्फबाट हाम्रो अभियानमा ढिलै भएपनि जिल्लामा कार्यरत राजनीतिक दलहरु ने। काँ। ने।s।पा। एमाले ने।s।पा। माओवादी जनमोर्चा नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ गैरसरकारी संस्था महासंघ चिलिमे जल विद्युत उपभोक्ता समितिले ऐक्यबद्धता जनाई यही माघ २० गते नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक तथा चिलिमे जल विद्युत कम्पनी संचालक समितिका अध्यक्षको कार्यकक्षमा र माघ २२ गते चिलिमे जल विद्युत कम्पनीका प्रबन्ध निर्देशकको कार्यकक्षमा ँदुर्गम नेपाल’ बीच जिल्लाबासीको निम्नलिखित मागहरुमाथि छलफल भएको थियो ।

रसुवाबासीको दिर्घकालीन हितलाई मनन गर्दै पेश गरिएका मागहरु निम्न छन्मागप्रस्तावहरु ः

सर्वसाधारणमा जारी गरिने भनिएको जारी हुन बाँकी रहेको २४ प्रतिशत सेयरमध्ये स्थानीय जिल्लाबासीका लागि एक तिहाइ अर्थात ३३ प्रतिशत सेयर छुट्याइनु पर्ने ।

२ सो सेयर निष्काशनमा चिलिमे जल विद्युत कम्पनी निर्माणस्थलले चर्चेका प्रत्यक्ष प्रभावित तीन गाविसहरु क्रमशः चिलिमे गोल्जोङ र स्याप्रु गाविसका जनतालाई यस अघि नै सर्वसाधारणलाई जारी गरिने सेयरमध्येबाट ८ प्रतिशत छुट्याई दिने लगायत मिति २०६३।९।२९ र ३० गते चिलिमे जल विद्युत कम्पनी र चिलिमे जलविद्युत सरोकार उपभोक्ता समिति रसुवा बीच सहमती भैसकेकोमा सो बराबरको सेयर सम्बन्धित प्रत्यक्ष प्रभावित ३ गाविसका जनतालाई बितरण गरी बाँकी सेयर संख्या प्रभावित जिल्लाबासीका लागि परिचय खुल्ने प्रमाण कागजको आधारमा जस्तै नागरिकता प्रमाणपत्र मतदाता परिचयपत्र जग्गा धनी प्रमाण-पूर्जा वा कुनै किसिमले प्रमाण खुल्ने कागजात अविलम्ब बितरण हुनुपर्ने । यसैगरी सहमती भएका तर कार्यन्वयन नभएका अन्य बुँदाहरु समेत यथासिघ्र कार्यन्वयन हुनु पर्ने ।

३ जिल्लाबासीको नाउँमा साधारण सेयर जारी गर्दा विपन्न परिवारलाई रकम जम्मा गर्ने मुनासिव समय र यथोचित व्यवस्था मिलाउनु पर्ने । न्यूनतम् आयस्रोत भएका र मध्यम वर्गीय परिवारको हकमा सेयर खरिदको लागि चाहिने आवश्यक रकम जुटाउन मनासिव समय दिइनु पर्नेछ । तर बढीमा ३ पटक सम्म सेयर खरिदका लागि आह्वान गर्दा पनि प्रभावित जिल्लाबासीलाई छुट्याइएको सेयर बिक्री हुन नसके अन्य सर्वसाधारण गैर जिल्लाबासी लाई सेयर बिक्री गर्न सक्नेछ ।

४ पासाङ ल्हामु राजमार्गको वेत्रावती देखि चिलिमेको थाम्मुचेत सम्मको सडकखण्डमा समय-समयमा आवश्यक मर्मत-सभ्भार गरी यातायात सुचारु गर्न सकि्रय सहयोग पुर्याउनु पर्ने । विशेषगरी मुलखर्कको पहिरो लगायतका अन्य क्षतिग्रस्त स्थानहरुमा विशेष ध्यान दिइनु पर्ने ।

५ योजना÷आयोजना निर्माण तथा मर्मत कार्यहरुमा स्थानीय जिल्लाका बासिन्दाहरुको विशेष संलग्नतामा साझेदारी र सहकार्य हुनु पर्ने र स्थानीय स्रोत साधन सीप दक्षतामा अभिवृद्धि गरी प्रभावित जिल्लाबासीलाई पहिलो प्राथमिकता दिइनु पर्ने ।

६ रसुवा जिल्ला प्राकृतिक साँस्कृतिक र पर्यटकीय सम्पदामा धनी भएकोले बातावरण र पर्यावरणमा आवश्यक सतर्कता अपनाई संरक्षण कार्यमा विशेष ध्यान दिइनु पर्ने ।

७ चिलिमे विद्युत कम्पनीले प्रत्यक्ष प्रभावित क्षेत्र चिलिमे गोल्जोङ र स्याप्रु गाविसका गरिव तथा जेहेन्दार विद्यार्थीलाई उच्च शिक्षा सम्म प्राविधिक ज्ञान सीप तालिम दिई दक्ष प्राविधिक उत्पादन गरी काममा लगाइनु पर्ने ।

८ विद्युत सेवाबाट बन्चित प्रभावित जिल्लाबासीलाई यथासिघ्र विद्युत सेवा बितरण गरिनु पर्ने ।

९मागहरु विशुद्ध गैरराजनीतिक अभिप्राय र निरपेक्ष गरिवीका रेखामुनि रहेका प्रभावित जिल्लाबासीको हितमा छन् । विपन्न रसुवाबासीको मागहरु प्रति त्यस चिलिमे जलविद्युत कम्पनी प्रा।लि। को ध्यान जाने र यथासिघ्र कार्यन्वयन हुने अपेक्षा गर्दछौं

कम्पनीका अध्यक्ष रसुवाबासीका मागप्रति सकारात्मक नभ्ाएको र रसुवाबासीको जवाफ र प्रतिकारमा आफू उत्रिन तयार भएको बताउनुभयो । प्रबन्ध निर्देशक र आयोजना प्रमुख लगायत रसुवाबासीको मागप्रति सकारात्मक भएतापनि मागपत्र ढिलो भएको कारण पि्रमियम दरमै सेयर बिक्री हुने र जिल्लाबासीको हकमा माथिल्लो निकायबाट निर्देशन आएमा तीन गाविसका जनताको साथै जिल्लाबासीको नाममा सेयर दिन सकिनॆ बताउन हुन्छ । हामी त्यसको प्रकृयामा लागिरहेका छौं । के जनताको यस मागप्रति साथ दिन राजनीतिक दलहरु तयार छन् हामी सहकार्यको लागि आह्वान गर्दछौं । अब जिल्लामा कार्यरत राजनीतिक दलहरुको सकि्रय भूमिकाको खाँचो छ । अहिले साँचो अर्थमा यिनीहरु जनताका सेवक हो होइनन भनेर जाँच्ने समय पनि भएको छ । स्थानीय स्रोतमाथि अधिकारको सुनिश्चितता गर्ने बिपन्न जनतालाई सम्पन्न बनाउने विषयमा कोही कसैबाट ढिलाई नहोस् भन्ने हामी चाहन्छौं ।

त्यसैले यसकालागि कोही कसैको मुख नताकी हामी सम्पूर्ण जिल्लाबासीहरु आफ्नो हक अधिकार स्थापनाका लागि एकजुट भई आवश्यकतानुसार संघर्षमा उत्रिन बाध्य हुनु पर्दछ र भएका छौं । यसमा जिल्लाबासीको हित चाहने जोकोहीलाई साथ दिनुहुन हामी पुनः अनुरोध गर्दछौं । यो सिमित वर्गको निजी स्वार्थ र जिल्लाबासीको अधिकारबीचको संघर्ष हो र सबै राजनीतिक दल नेता संघ-संस्था लगायतका लागि परिक्षाको घडी पनि हो । यसैबाट जनताले सबैको यथार्थ पनि बुझ्नेछन् ।

अभियानको उद्धेश्यः

नेपाल जलस्रोतमा विश्वकै दोस्रो धनी राष्ट्र हो । जल स्रोतको उपयोग गर्दा प्रत्येक नेपालीको र स्थानीय जिल्ला क्षेत्रको हक अधिकार स्थापित भयो भने मात्र हामी सम्पन्न हुन सक्छौं ।

देस संघीय व्यवस्थामा जाने कुरा अन्तरिम संविधानमा उल्लेख छ । स्थानीय स्रोतमाथि स्थानीयबासीको हक अधिकार स्थापित नहुने हो भने त्यो कस्तो संघात्मक राज्य हुने हो रसुवाबासीलाई सम्पन्न गराउने भनेको जलस्रोत जडीबुटी खेती र केही मात्रामा पर्यटन विकास मात्र हेा ।

एक सर्भेक्षण अनुसार रसुवा जिल्लाको झर्ना खोला हिमनदीबाट करिब ७०० मेगावाट क्षमताको बिद्युत उत्पादन गर्न सकिन्छ । भविष्यमा साङ्जेन माथिल्लो साङ्जेन रसुवागढी लाङटाङखोला घट्टे खोला केरोङ खोला त्रिशुली ए र बी मैलुङ खोला फलाखु लगायतका जलस्रोतबाट जल विद्युत निकालिने छन् । यी सबै आयोजनामा सम्पूर्ण रसुवाबासीको हक अधिकार स्थापित हुनु पर्छ ।चिलिमे नमुना जलविद्युत भएको कारण यसैबाट स्थानीयबासीको हक अधिकार सुनिश्चित हुन सके यो नजीर रसुवा जिल्लामा भविष्यमा निर्माण हुने आयोजनाका साथै देसव्यापी रुपमा अब निर्माण हुने आयोजनाहरुमा लागू हुनेछ ।

स्थानीय स्रोतमाथि स्थानीयबासीको हक अधिकार स्थापित हुन सके स्थानीयबासीको आर्थिक अवस्थामा सुधार भई त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव आर्थिक शैक्षिक सामाजिक तथा विकासका सम्पूर्ण पक्षमा देखिनेछन् । आयोजनाप्रति स्थानीयबासीको सहयोगमा बृद्धि भई द्धन्दको बातावरण सृजना हुन पाउँदैन । अवसर रोजगार आयस्रोतको अभावमा चेलीबेटी तथा दाजुभाईहरु कुवेत ओमान लेबानन् मलेशिया कतार साउदी इराक जानु पर्दैन । खाडी मुलुक तेलभण्डारले धनी भए झैं हामी जलभण्डारले धनी हुन सक्छौं ।

धेरैलाई यो थाहा छैन । हामी सुतिरहेका छौं । राजनीतिक दलहरु निदाएका छन् । के यस्तो अवसर गुमाउन चाहन्छौं दुर्गम नेपालको उद्धेश्य स्थानीय स्रोतमाथि रसुवाबासीको हक हित सुनिश्चित गराउनु मात्र होइन सम्पूर्ण देसबासीलाई स्थानीय स्रोतमाथि हक अधिकार स्थापित गराउनका साथै देस व्यापी रुपमा सचेतना फैलाउनु गर्नु हो । यसले ूजसको विहे उसलाई हेर्न नदेू भन्ने सोचको अन्त्य गरी विकास निर्माण कार्यमा स्थानीय सहभागिता स्वस्फुर्त रुपमा परिचालन भई जिवनस्तर अभिवृद्धि हुने र योजनाको सफलता र सुरक्षामा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने र यो अभियानले दुर्गम र विकट गाउँबस्तीका सबै नेपाली धनी हुनेछन् ।

यो सपना साकार पार्ने अभियान हामीले रसुवाको चिलिमे जल विद्युतबाट शुरु गरेका हौंं । दुर्गम नेपालको स्वार्थ बिपन्न रसुवाबासीका साथै विपन्न नेपालीलाई सम्पन्न बनाउनु हो । चिलिमे लगायत जिल्लाका जलस्रोत र कुनै पनि अन्य प्राकृतिक स्रोतको लाभ १८ वटै गाविसका जनताले पाउनु पर्छ । सम्पूर्ण जिल्लाबासीको समानुपातिक विकास र हितको लागि यो अधिकार स्थापित हुनै पर्छ ।के हामी आफ्नो हक अधिकार खोज्न तयार छौं आउनुहोस् हामी सबैको हक अधिकार स्थापनाको लागि सहकार्यगरौं । जिल्लाबासीको अस्मिताको लागि राजनीतिभन्दा माथि उठी एकताबद्ध भई अघि बढौं

दुर्गम नेपाल REMOTE NEPAL
धु्न्चे-५ रसुवा,G.P.O. Box No:8974. c.p.c399(Kathmandu)
Email:remotenepal@yahoo.com
http://www.blogger.com/www.remotenepal.blogspot.com:
http://www.agaman.blogspot.com/

सम्पर्क व्यक्तिहरुः

महेन्द्र राज आचार्य - फोनः ४७२०५२२ ( mahendrananda@yahoo.com)
सुवास आगमन -९८४१४६४०४२ (subashagaman@yahoo.com)
राम प्रसाद देवकोटा - ९८४१३६६५६९ ( devkota@hotmail.com)
फुर्पा तामाङ -९८४१५३८९७९ (phurpatamang@yahoo.com)

स्थानीय स्रोत माथि स्थानीय अधिकार र चिलीमे जलविद्युत आयोजना

2008-03-09T20:02:00.000-07:00

मुलुक अहिले संघिय लोकतान्त्रिक प्रणालीतिर ढल्कीरहेको छ । के संघियताले मुलुकमा देखिएको सबै समस्याहरु हल गर्छ या गर्दैन सबै अनविज्ञ नै छन् । तर जे होस् संघियताले विशेष सुरक्षित गर्ने विषय हो -ू श्रोतमाथिको स्थानीय अधिकार ।ू नेपालमा हाल सम्म अभ्यास गरिएको ूविकेन्द्रीकरणू प्रणाली आफैमा एकात्मक ढाँचामा थियो र छ पनि । यहि केन्द्रात्मक राज्यप्रणालीका कारण पनि नेपालमा दिगो विकास हुन सकिरहेको छैन । अव पनि संघिय

प्रणाली शब्दमा मात्र संघिय अधिकारमा केन्द्रात्मक भए उही ूहात्ती आयो हात्त आयो फुस्साू भनेझैं कुनै अनुकरणीय परिवर्तनको महसुस नै गर्न पाउने छैनन् नेपाली जनताले ।
स्थानीय स्रोत माथिको स्थानीय अधिकारको पूर्ण सुचिश्चितताले मात्र संघियताको मुल मर्मलाई प्रतिविम्वित गर्दछ । पछिल्लो समयमा समुदायलाई विभिन्न स्रोतहरुको साचालनको अधिकार दिईनु या विकास निर्माणमा जनसहभागिता वढाइनु समाज सुदि्रढिकरणका दृष्टिकोणले राम्रो र सफल रहेका धेरै उदाहरणहरु हाम्रा आँखा अगाडि छर्लङ्ग छन् । सामुदायिक वनको अवधारणाले नेपालका कयौं हेक्टर जंगल विनास हुनबाट जोगिएको छ र यसले वातावरणीय सुधार सन्तुलनमा पुर् याएको योगदानलाई कुनै अर्थसँग दाँज्न सकिँदैन । त्यस्तै सामुदायिक विद्यालयको अवधारणाले वन्द हुने अवस्थामा पुगेका विद्यालयहरुले पुनर्जीवन पाएका छन् । अहिले नेपाल जस्तो आर्थिक विपन्न मुलुकमा सयौंको संख्यामा सामुदायिक रेडियोहरु दर्ता भएका छन् । जब सम्म समुदायलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा विकासका विविध विषयहरुमा समावेश गराइन्न तव सम्म त्यो कामले पूर्णता पाउन सक्दैन । जनसहभागिता र विकास निर्माण एक अर्काका परिपूरक हुन भन्ने यी सफल उदाहरणहरुबाट पाउन सकिन्छ । स्थानीय सहभागिताले विकास निर्माणलाई सहज बनाउन मद्दत पुर् याउँदछ । ूयो हाम्रो सम्पत्ती हो ू भन्ने भावनाको विकास संरक्षणको कर्तव्य वोध स्थानीय सहभागिताले गराउँदछ । यो आजको प्रमुख आवश्यकताको विषय पनि हो ।

DISCUSSION PROGAMME WITH ARJUN Bdr. KARKI, DEAD OF NEA

(RATNA PARK,NEA HEAD OFFICE)

नेपालमा विद्यमान कानूनहरुले जनतामात्र भन्ने धुर्ताईँ गरेर प्रभावीत जिल्लाबासीको यो प्राकृतिक अन्तराष्ट्रिय मापदण्डको स्वभाविक अधिकार हनन् गरेकेा छ । कहाँ कहाँ के के सुधार गरेर हुन्छ यो अधिकारको सुचिश्चितताबाट गरिब जनतालाई बिाचत गराइनु हुँदैन । एक महिनामा देशको संविधन जस्तो कुरा पटक-पटक संशोधन गर्न मिल्छ भने यो त नियमावली न हो । यदि साँच्चिकै जनताको हित चाहने हो भने यो अधिकारको सुरक्षित गर्नका लागि सरोकारवाला सम्बन्धित क्षेत्रहरु जस्तैः नेपाल व्द्यिुत विकास वोर्ड नेपाल विद्युत प्राधिकरण नेपाल धितोपत्र एक्सचेन्ज वोर्ड नेपाल राष्ट्र बैंक नेपाल सरकार जलस्रोत मन्त्रालय आदि ले आजै देखिनै यो अनुकरणीय अभ्यासको थालनी गर्नु जरुरी छ । जनताले साँच्चै नै यी राज्यका निकायहरु जनताप्रति कति बफादार रहेछन् भनेर हेर्ने मौका पनि आएको छ र नेपाली जनताको शिर दक्षता र सुझवुझको सफलतम् नमूना रहेको चिलिमे यो अनुकरणीय प्रेरणाको स्रोत बन्ने र साँच्चै नै विपन्न वर्गको हित सुरक्षित गर्ने सुनौलो मौका किन चुकाउँदै छ
अहिले विश्वमा विकसित भएको विकासको उच्चतम नमुनाको रुपमा पि।पि।पि। अर्थात पब्लिक प्राइभेट र पाटर्नरसिपलाई लिइन्छ । यो विकासको नमुना नेपालमा भरखरै प्रवेश गर्दैछ । पाचवर्षिय योजना सुरु भएको चालिस वर्ष नाघिसक्यो न गरिब नै घटे न त गरिबि नै नेपालका पचहत्तरै जिल्लामा सरकारले हेर्न सक्दैन केन्द्र पुग्न नसकेको जिल्लामा निर्माण गरिएको कुनैपनि योजनामा प्रभावीत जिल्लाबासीका हैसियतले निश्चित हिस्साको भागेदार बनाइने हो भने तल्लो स्तरका जनताले तुरुन्तै जीवनस्तर उठ्ने कुरा प्रष्ट नै छ ।
जनताद्वारा जनताले जनतालाइ नै भन्ने प्रजातान्त्रिक अभ्यासको मुल मन्त्रलाई मध्य नजर गर्ने हो भने नेपाल जस्तो देशमा जिल्लामा भएका सम्पदाको प्रयोगमा सोही जिल्लाका जनतालाई कानुनी दायराबाट सुरक्षित गरी सहभागि गराइनु अत्यन्त आवश्यक छ । अहिले जति पनि योजनाहरु छन् तिनीहरुले स्थानीय सम्पदाहरुको प्रयोग गर्दछन् र न्यून प्रतिशत सेयर जनतामा निष्कासन गर्ने कानुनी प्रावधान छ हो यहिँ नै त्रुटी भएको छ । भन्ने बेलामा जनता मार खाने बेलामा प्रभावीत क्षेत्र र जिल्लाबासी यो जनतामा निस्कासन गरेको सेयरको दश देखि पच्चिस प्रतिशत अनिवार्य रुपमा प्रभावीत जिल्लाका जनतालाई उनीहरुको पहिचान हुने परिचय पत्र जस्तैः नागरिकताको प्रमाणपत्र मतदाता परिचयपत्र लालपूर्जा वा अन्य कागजातको आधारमा सुरक्षित गरिदिुनु अत्यावश्यक छ । यसले विकेन्द्रकरण या संघिय अभ्यासलाई थप मद्दत गर्दछ भने जनताको जीवनस्तर तुरुन्तै उकासिन्छ जनताले तुरुन्तै प्रतिफल प्राप्त गर्दछन् जुन अरु प्रकि्रयाबाट असम्भव प्रायः नै छ । होइन भने विकेन्द्रीकरणको रट सुगा रटाई बाहेक केहि पनि हुन सक्दैन । एउटा जिल्लामा एउटै मात्र योजना पचहत्तरै जिल्लामा गयो भने त्यही एउटै योजना सम्बन्धित जिल्लाबासीका जीवनपरिवर्तनको सूचक हो र कोषे ढुंगा सावित हुनेछ भन्ने कुरामा दुईमत रहँदैन । यो त नीति नियमको तहमा वहस र व्यवस्था हुनैपर्ने कुरा हो । कुनैपनि पब्लिक कम्पनी दर्ता हुँदैमा १० देखि २५ प्रतिशत लगानीको वा मुनाफाको भागेदार प्रभावीत जिल्लाबासीलाई बनाइनुपर्ने बाध्यकारी नियम कम्पनी ऐनमा नै व्यवस्था गरिनु उचित रहन जान्छ । नेपाल सरकारका सम्बन्धित निकायहरु कम्पनी रजिष्टारको कार्यालय राष्ट्रिय योजना आयोग नेपाल राष्ट्र बैंक जलस्रोत मन्त्रालय आदिले यो कुरा आज देखि नै अहिले देखि नै संवेदनसिल भएर वुझेर ततअनुरुपको संसोधन निर्माण या सुधार गरि स्थानीय स्रोत माथिको स्थानीय अधिकारलाई सुरक्षित गर्नु न्यायोचित दुरगामी र अनुकरणीय अभ्यास बन्ने छ । प्राकृतिक न्याय र विश्वव्यापी मापदण्डलाई हेर्ने हो भने पनि यो हुनु अत्यावश्यक छ । यो प्राकृतिक अधिकारको स्वाभाविक अंग हो । प्रभावीत जिल्लालाई विषेशाधिकार सुरक्षित गरिँदा केन्द्रले गाउँ धाउने जरुरत नै पर्दैन गाउँ स्वस्फुर्त रुपमा विकसित भएर केन्द्रमा जोडिन आउँछ ।

DISCUSSION WITH NEA CHAIR MAN
प्रसङ्ग चिलिमे जलविद्युतकोः
एक वर्ष अघि चिलिमे जल विद्युत सरोकार उपभोक्ता समिति नामक संस्थाले जल विद्युत निर्माणस्थलले प्रत्यक्ष प्रभावित तीन गाविसहरु क्रमशः चिलिमे गोल्जो७३घछढद्धस र स्याप्रु गाविसका जनतालाई साधारण सेयर बितरण लगायतका अन्य सुविधाहरु दिइनु पर्ने माग राखी संघर्षमा उत्रेको थियो । जसअनुसार प्रभावित तीन गाविसका जनताको लागि सर्वसाधारणमा जारी गरिने भनिएको कुल २४ प्रतिशत साधारण सेयरमध्ये ८ प्रतिशत सेयर एम्बुलेन्स सेवा निशुल्क बिजुली बत्ती दिने लगायत मागहरुमा सहमती भएका रहेछन् । इद्यपि यी सहमतिका बुँदाहरु ऋझै कार्यन्वयनमा आएको छैन । किन ढिलाइ भयो थाहा भएन । त्यतिखेर प्रभावित जिल्लाबासीको लागि सेयर पाउनु पर्ने भनेर कसैले संघर्ष नगरेको र तीन गाविस बाहेक अन्यलाई प्रभावित जिल्लाबासी मान्न समेत उहाँ तयार नभएको बताउँदै चिलिमे संचालक समितिका अध्यक्ष अर्जुन बहादुर कार्की हामी प्रभावित जिल्लाबासीका मागप्रस्ताव र हकाधिकारप्रति आक्रमक ढंगले प्रस्तुत हुदै आन्दोलन गरे त्यसको प्रतिकार गर्ने पक्षमा आफू जाने कुरा बताउनु भएपछि हामी झनै दुखित भयौं । अनि मनमनै यो पनि लाग्यो आज कहाँ गएका थिए जनताको लागि बलिदान दिने पार्टीहरु त्यतिखेर किन सुते ती किन सम्पूर्ण जिल्लाबासीको हितमा मुख खोलेनन् यो अचम्मको विषय बनेको छ । अनि भन्न मन लाग्यो के जिल्लाको विभिन्नस् थानमा चिलिमे प्रशारण लाइनले प्रभावित पारेको छैन के चिलिमे योजना जानु अघि निर्माण भएकेा त्रिशुली सोमदा७३घछढद्धस सडकको ६० कि।मि। सडक खण्ड पहिले नबनेको भए र चिलिमे ले नै सो बनाउन पर्ने भए त्यसमा लाग्ने खर्च र समयले चिलिमे यो स्थितिमा आउन सम्भव थियो । जिल्लमा भएको निर्माणको पूर्ण फाइदा योजनाले पाउने तर सोही जिल्लावासीले सो योजनामा सहभागीता नपाउने । यो कुन दर्शन ज्ञान वा धारणा हो । पहिले अहिले सहभागीता जनाउने मौका नदिनु योजनाको कमजोरी होइन र । हाल जिल्लावासीको सहभागीतामा कुरा उठ्दा पहिले कहा हुनुहुन्थ्यो जस्ता प्रश्न दुर्गमका जिल्लावासीलाई गरिन्छ भने यो प्रश्नको जवाफ केन्द्रिय नीति निर्माण तर्जुमाकार वा स्थानिय राजनितिकर्मिले अब दिने बेला आएन नर।

हामी आन्दोलन गर्न हैन सहमतिको बाटो खोज्न गएका हौं । चिलिमेले गर्दा भविष्यमा यसको र अन्य योजना७३घटठज्ञसआयोजना प्रभावित नहोस् भनी हामी संवेदनशील छौं । तर सहमतीतिर नगए आन्दोलनको विकल्प हामी प्रभावित जिल्लाबासीसित नभएको यथार्थमा साँचो हो । साँच्चै भन्ने हो भने अध्यक्षज्युको प्रस्तुतीकरण हामी रसुवाबासी केही होइनन् नाथे हुन् भन्ने खालको थियो । हामीले राज्य पुनसंरना र संघीयतामा स्थानीयबासीको स्वयतताको कुरा गर्दा त्यस्तो हुन नसक्ने उल्टै प्रतिप्रश्न गर्नुभयो ।

DISCUSSION WITH CHILIME HYDRO POWER PROJECT MANANGING BOARD

माघ २७ गते चिलिमे कम्पनीको वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भयो । कम्पनीले प्रभावित गाविसका जनताको लागि छुट्याइने भनिएको सेयर पि्रमियम दरमा बेच्ने हो भने यी गाविसका गरिव जनताले त्यो सेयर किन्न सक्ने छैनन् । अध्यक्ष ज्यूका अनुसार यो दर रु। सात सय सम्म हुनसक्ने दावी छ । रु। ७ सयमा पि्रमियम दर कायम भए प्रभावित जिल्लाबासीको हितविपरित मात्र हैन प्रत्यक्ष प्रभावित तीन गाविसका जनताको हित विपरित हुने निश्चित छ । चिलिमे आएर हौसिएको विपन्न रसुवाबासीको दिन कहिल्यै आउने भएन । त्यसकारण हामी दुर्गम नेपाल नामक संस्थाले संघर्ष गर्नु परेको हो । हाम्रो उद्धेश्य रसुवाबासीको हकहित स्थापनाको लागि मात्र नभएर नेपालभरिका जिल्ला-जिल्लामा बन्ने यस्तै योजना७३घटठज्ञसआयोजनाहरुमा स्थानीयबासीको हकहित सुरक्षणको लागि स्पष्ट नीति बनोस् भन्नकालागि हो । यो कुरा चिलिमे लगायतस म्बन्धित निकायहरुले बुझिदिन हाम्रो आग्रह छ ।
स्वदेशी पूंजी र नेपाली प्राविधिकको पहलमा २२ मेगावाट क्षमाताको चिलिमे जल विद्युत कम्पनी निर्माण भएको हो । स्वदेशी पूंजी नेपाली प्राविधिक र सस्तो दरमा विजुली उत्पादन भएको मात्रैले चिलिमे नमुना बनेको होइन । थोरै समयमा नाफा कमाउन सफल भएकोले मात्र पनि यो नमुना भएको होइन । चिलिमे सफल र नमुना हुनुमा कम्पनीका व्यवस्थापक नेपाली प्राविधिकहरु लगानीकर्ताहरुको त भूमिका छ नै प्रभावित जिल्लाबासीको योगदान त्यहा उपलब्ध भएको पुर्वाधार हरुलाई पनि विस्रन मिल्दैन । यदि यो कुरालाई बिसर्िदिने हो भने चिलिमे जल विद्युतप्रति हामी सबैले गौरन्वित हुनुको कुनै अर्थ हुनेछैन । राम्रो कामको जस लिन सबै अघि सर्छन् । बिगि्रए भत्किए दोष अरुलाई थोपार्ने संस्कार चिलिमे कम्पनीका पदाधिकारीहरुमा पनि देखियो । जिल्लाका राजनीतिक दलहरु यसअघि निदाएको पनि देखियो । राम्रो नराम्रो दुवैको जस थोरै धेरै जेजति भएपनि आपसमा बाँड्न सक्नु पर्छ ।
यस्तोलाई पो साँचो अर्थमा नमुना भन्नु पर्ने हैन त तर चिलिमेमा त्यस्तो भएको देखिएन । आयोजना शुरु भएयता चिलिमे कम्पनीलाई रसुवाबासीले कुनै अवरोध खडा गरेको छैन ।

संविधान सभाको लागि बस साहित्य

2007-12-20T03:11:00.000-08:00

पहाडको बाटो डाईभरको मर्म बुझेन कसैले

ट्रकमै जाउ है भनेको कान्छी लगेछ बसैले ।

रिस हाम्रो शत्र होहाँसेर यात्रा गरौ

इराकको पानी पिउँछु म

भ्ाडा दिएर झरौ ।

तेरी मेहरवानीका है बोझ इतनाकी

मै तो उठाने की काविल नही हूँ ।

भजन गाउने ओठ भन्दा

परिश्रम गर्ने हात पवित्र हुन्छ।

सवारी साधनका छाना झ्याल ढोका र विषेश गरि पछाडी लेखिएका यी हरफहरु सन्देश र मनोराजनको तूलनामा कनै मोटा साहित्यिक पस्तक भन्दा कम देखिदैनन् । सवारी साधनमा काम गर्नेहरुले रममाइलो र मन बहलाउनका लागि निजी भावनालाई सवारी साधनमा लेख्ने गरेता पनि यो साहित्यको एक पाटोको रुपमा स्थापित भईसकेको छ । सवारी साधनलाई अक्षरहरुद्धारा रंगिन वनाउने परम्परा र देखासिकी बाट सरु भएकॊ सायरीहरु यत्तबिेला गतिशील साहित्यमा रुपान्तरण भइृ्रसकेका छन् । साहित्य ऐना हो जहाँ भावनाको प्रतिविम्व देखिन्छ र हेरिन्छ । साहित्यलाई काल्पनिक र यथार्थ विषयवस्तुहरुले असर गर्दछ ।

मानव जीवनका उकाली ओरालीहरुमा भोगेका अनुभवहरु सामाजिक जनजीवनका सुख दुःख प्रेम विरह माया पि्रती आदि व्यक्त गरिएका रचनाहरु सवारि साधनमा लेखिने चलन निक्कै प’रानो हो । र आजसम्म पनि प्राथमिकताका साथ प्रचलित रहेको पाईन्छ । यसरी सवारी साधनमा रहने रचनाहरुमा सवारीसाधनकर्मीको आत्मनुभूतिहरु अत्याधिक समेटीएका हुन्छन् । जो अकल्पनिय यथार्थ प्रगतिशील गतिशील ह’न’का साथै जन जिब्रोमा रहेका शब्दहरुलाई आकर्ष रुपमा संयोजन गरि एकै निमेषमा पाठलाई रन्थन्याउन सक्ने शक्ती बोकेको ह’न्छ । ् यी रचनाहरु नै हुन्् ुबस साहित्यु ।वस साहित्य एउटा परम्पराको निरन्तरता सामाजिक जागरणको अभ्यास र समाज परिवर्तनको भद्र आन्दोलन हो । सवारी साहित्य यात्रा साहित्य गतिशिल साहित्य ट्रक साहित्य आदि जे नामले संवोधन गरेपनि यो संबोधनको आशय एउटै रहन्छकी- सवारीसाधनमा लेखिने साहित्यिक महत्वका रचनाहरुलाई एकम’ष्ठ रुपमा प’कारीन’ । तथापी बस अरु सवारी साधनका तुलनामा फरक साधन हो । यो साझा साधन हो जसले मूलत सर्वसाधारण मानिस ओसार पसार गर्दछ । जिप ट्याक्सी भ्यानमा धेरैको पहुँच हुँदैन आवत जावत हुँदैन र ट्रक सामान ओसार पसार गर्ने साधन हो । गरिव देखि धनि सम्मले दुःखको ओराली देखि सुखको उकाली चड्दा प्रयोग गर्ने साझा साधन हो बस । सबैले सरल रुपमा सवार गर्ने साधन र एकै पटक धेरैले सवार गर्ने साधन भएको कारणले ूबसू शब्दलाई सम्पूर्ण यातायातका साधनहरुको प्रतिकात्मक रुपमा समेटी ूवस साहित्यू भनिएको हो । सवारी साधन र यस सँग सम्वद्ध चालक कन्डक्टर खलासी टिकट काउन्टर आदि यसको कार्य क्षेत्र बन्दै आईरहेका छन् ।

उत्तर आध’निकता तर्फ लम्केको नेपाली साहित्यको विकासको निम्ती लोक साहित्य निर्बिकल्प आवश्यता हो । लोक लयमा सरल तरिकले व्यक्त गरिएका अभिव्यक्तीहरु सवारी साधनमा लेखिने ह’दा बस साहित्य लोक साहित्यको अभिन्न पाटो हो । बस साहित्यको इतिहास केलाउने हो भने २००७ साल भन्दा अधि नेपालमा सर्वासाधरणका लागि सवारी साधन पर्याप्तता नभएको र समग्र यतायात क्षेत्रको सम्म’चित विकास नभएकोले बस साहित्यको स’रुवात त्यस पछिल मात्र भएको तथ्यमा द’ई मत छैन । सवारी साधनसँग सम्वद्ध पेशा हाम्रो समाजमा मर्यादित पेशाको रुपमा परिचित हुन सकेको छैन । हाम्रो सामाजिक संस्कारको विकासका लागि खासै संघर्ष भएको देखिदैँन । अधिकांश व्यक्तिहरु मुख्यतः आर्थिक अवस्थाका कारण घरबाट भाग्ने सकभर अरु पेशामा आवद्ध हुन खोज्ने नसके रामरमाईलोमै सवारी साधनमा काम गर्ने संस्कारमा अझै कमी आएको छैन । प्रमाण पत्रिय शिक्षको कमि भएता पनि सानै उमेर देखि सवारी साधनको संगतमा हुर्केका हुनाले तिनिहरुमा यान्त्रिक ज्ञान र अनुभव वढि ह’ने गर्दछ । वहुभाषिक वहुजतिय वहुधार्मिक जनता वसोवास गर्ने नेपालका कुना कुनाको भ्रमण र रहन सहनको अनुभव तिनीहरुमा रहने गर्दछ । यहि उकाली अनि ओरालीका दौरानमा जुन विषयले तिनीहरुलाई छुन्छ त्यहि विषयवस्तुलाई लोक लयमा व्यक्त गर्ने क्षमता ज्यादैनै पं्रशंसनिय छ । तथापी आफन्त जनको यादगार बन्न’ र घरपरिवारबाट विछोडिनुको पिडा यिनीहरुमा वढि ह’नेगरेको छ । तलका हरफहरुलाई यसको प्रतिनिधीका रुपमा लिन सकिन्छ ः-

भावनामा फुल्छ यहाँ वसन्तका फुलहरु

कतै हाँसो कतै आँशु वेदनाका मुलहरु

घरमुनि वगरमा गोला सुसाउँछ

पि्रय तिम्रो सम्झनामा यो आँखा रसाउँछ

।वा।२।ख। ४२१ मिनिवसबाट

केही साथीभाइको हिसावमा गयो
केही अंशवण्डामा गयो
केही जिन्दगीको भोगाईले निकालीदियो
बाँकी शेष तिम्रो सिन्दुरले पुछिदियो
।वा।१।ख। ५९३१ मिनिटाटाबाट
सुवास आगमन

खनेदेखि बनेन सडक

2007-12-06T05:07:00.000-08:00

सुबोध गौतम/कृष्ण थापा
धून्चे -रसुवा, मंसिर १९ - 'सडक डिभिजन कार्यालयले पहिरो पन्छाइदियो भने मात्र पनि धेरै हुन्छ,' स्थानीय विकास अधिकारी गणेश ज्ञवालीले सुरुमै यस्तो प्रतिक्रिया दिए ।
जिल्ला सदरमुकाम, गाविस र तिब्बत जोड्ने सडक निर्माण वा कालोपत्रे हुन्छ भन्ने कुरामा उनी विश्वस्त छैनन् । दर्ुइ दशक बितिसक्दा पनि सडकमा कुनै पनि सुधार नआएको ज्ञवालीले बताए । स्थानीयवासी र पर्यटन व्यवसायीमा पनि सडक सुधार हुन्छ भन्ने आस छैन । जलविद्युत् र पर्यटनको प्रचुर सम्भावना रहेको राजधानी नजिकको यस जिल्लाका कुनै पनि सडक गोरेटो बाटोभन्दा स्तरीय छैनन् । कतिपय गोरेटोस्तरका पनि छैनन् । सवारी साधनका पाङ्ग्रा बाटो बाहिर निस्किनु र सडकमाथि मूल तथा खोल्साको पानी बग्नु यो सामान्य भइसकेको छ ।
नुवाकोटको गर्ेखुदेखि सदरमुकाम धुन्चे खण्डमा साना र ठूला गरी एघार स्थानमा पहिरो गएको छ । पैंतालीस किलोमिटरको यस खण्डको राम्चे, मूलखर्क र ग्राङमा तीन वटा ठूला पहिरा छन् । 'पन्ध्र वर्षेखि यहा“को अवस्था जस्ताको तस्तै छ,' धुन्चेका स्थानीय विजय लामाले भने ।
सवारी चालक ज्यानको बाजी थापेर गाडी गुडाउ“दैछन् भने स्थानीय र्सवसाधारण र पर्यटक यात्रा गर्न बाध्य छन् । 'यो सडक बन्ला भन्ने आस गरेका छैनौं,' काठमाडौं-स्यापmुबंेसी रुटमा तेह्र वर्षेखि गाडी चलाउ“दै आएका चन्द्रमान महर्जन भन्छन्- 'गाडी चलाउन सुरु गर्दा अलि राम्रो
थियो । अहिले ध्वस्तै भयो ।'
ठूला-ठूला पहिराले गर्दा सडकको आकार र सीमा छुट्टयाउन सकिने अवस्था छैन । बाटोभरि ठूला-ठूला चट्टान छन् । कतिपय स्थानमा बलौटे र कमलो माटो छ भने कडा र तिखा ढुंगामात्र देखिन्छन् । वर्षो र मूलको पानी निकास हुने नाला कुनै पनि सडकमा छैनन् । अझ गुम्बुडा“डादेखि धुन्चे र स्यापmुबेंसी खण्डमा यस्ता पर्ूवाधारको नामनिसान छैन ।
चौध किलोमिटरको धुन्चे-स्यापmुबेंसी खण्डको सानो भार्खुको झन्डै सय मिटर बाटो माथिबाट खोल्सो बगिरहेको छ । चालकहरू जोखिम मोल्दै त्यस माथिबाट गाडी गुडाइरहेका छन् । स्यापmुबेंसीदेखि गोल्जुङ, गतलाङ र सोमदाङ खण्डको अवस्था पनि निकै जर्ीण्ा छ । अझ बाहुनडा“डाको उन्नाइस घुम्ती उकालो पार गर्न चालकलाई हम्मेहम्मे पर्छ । गाडीका पाङ्ग्रा सडक बाहिर निस्किन्छन् ।
गणेश हिमालबाट सिसा/जस्ता निकाल्ने उद्देश्यले ०४२ मा स्थापना भएको खानी उद्योगले नुवाकोटको त्रिशूलीदेखि कालिकास्थान, राम्चे, धुन्चे, स्यापmुबंेसी र गतलाङ हु“दै सोमदाङसम्मको एक सय पा“च किलोमिटर सडक निर्माण गरेको हो । उद्योगले सडक निर्माणको जिम्मेवारी नेपाली सेनालाई दिएको थियो ।
'त्यतिबेला बनेको गोरेटो बाटो अहिले पनि त्यस्तै रहेछ,' हालै मात्र काठमाडौं जिल्ला विकास समितिबाट सरुवा भएर आएका स्थानीय विकास अधिकारी ज्ञवालीले भने- 'यो हाम्रो कार्य क्षेत्रभित्र पर्दैन ।'
उनले जिल्लाका ग्रामीण र कृषिबाहेक अन्य सडक मर्मत, सम्भार र निर्माण गर्ने जिम्मेवारी जिविसमा नपर्ने बताउ“छन् । ज्ञवालीका अनुसार नुवाकोटको गर्ेखु-धुन्चे र गोल्जुङ सोमदाङ खण्डको मर्मत सम्भार सडक विभागअर्न्तर्गत पर्छ । चिलिमे जल विद्युत् केन्द्रले सात वर्षेखि धुन्चे-गोल्जुङ खण्डको मर्मत सम्भार गर्दै आएको छ ।
सडक विभागका महानिर्देशक तुलसीप्रसाद सिटौलाले दर्ुइ वर्षछि रसुवाका प्रमुख सडकमा सुधार आउने बताउ“छन् । 'धादिङ गल्छीदेखि-स्यापmुबेंसीसम्मको सडक एसियाली विकास बैंकको सहयोगमा कालोपत्रे गर्ने योजना अन्तिम चरणमा पुगेको छ,' उनले भने- 'आगामी असोजदेखि काम सुरु हुन्छ । दर्ुइ वर्षभत्र सक्ने योजना छ ।'
ठूला पहिरो गएको स्थानमा भने तत्काल कुनै सुधार नआउने सिटौलाको भनाइ छ । 'मूलखर्कको समाधान एडीबीले पनि पत्ता लगाउन सकेको छैन । त्यो खण्ड दर्ुइ/दर्ुइ वर्षम्म पनि कालोपत्रे गर्न सकिंदैन होला,' उनले भने । स्यापmुबेंसी-सोमदाङ खण्ड कुनै पनि हिसाबले महत्त्वपर्ूण्ा नभएको सिटौलाले बताए । 'त्यो खण्ड निर्माणको तत्काल कुनै सम्भावना छैन,' उनले भने ।
रसुवागढी-स्यापmुबेंसी खण्ड निर्माण फागुनबाट
चीन सरकारले फागुनको तेस्रो साताबाट नेपाल-तिब्बत नाका रसुवागढीदेखि स्यापmुबेंसीसम्मको सडक निर्माण सुरु गर्ने भएको छ । स्यापmुबेंसीदेखि धादिङ गल्छी खण्ड विस्तार र कालोपत्रे गर्ने काम भने एसियाली विकास बैंकले आगामी असोजबाट सुरु गर्दैछ ।
महानिर्देशक सिटौलाका अनुसार चीनले पन्ध्र दशमलव आठ किलोमिटर सडक निर्माण गर्न लागेको हो । 'दर्ुइ वर्षा सक्ने योजना छ,' उनले भने- 'यस बीचमा नौ वटा पुल निर्माण र्
गर्नर्ुपर्छ ।' सिटौलाले यो सडक एक लेनको हुने जानकारी दिए । साथै तत्काल कालोपत्रे गर्ने योजना नभएको बताए ।
सडक निर्माणको सम्झौताका लागि यही महिनाको अन्तिम साता चिनिया“ अधिकारी नेपाल आउन लागेको उनले जानकारी दिए । पुसको दोस्रो सातामा सडक निर्माणका लागि प्राविधिकहरूको टोली आउ“दैछ । सिटौलाका
अनुसार यस खण्डको निर्माणपछि तिब्बतबाट नेपाल हु“दै भारत जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग बन्छ । रसुवागढीबाट पृथ्वी राजमार्गमा पर्ने धादिङ गल्छीसम्मको दूरी एक सय पा“च किलोमिटर छ । यहा“बाट वीरगन्ज नाका करिब दर्ुइ सय किलोमिटरमा पर्छ ।

NECESSATIES OF THE COMMUNITY RADIO IN RASUWA DISTRICT

2007-09-29T18:55:00.000-07:00

DEFINATION

The word "community" is formed from the two Latin words "com" and "munis" where "com" means together and "minus" means serving.From these meaning we know community means living together or helping each other.Community means the groups of those persons who settled in the particular boundary or specific area and live common life style,culture and tradition.They live together not for only fixed objectives but for small and small objectives also.thus "community" word stands for all the activities what is done for the society or social welfare. "Community Radio"is that organization which is conducted from such special united groups taking the mission and objectives of the social welfare and non commercial.Community Radio is quite ordinary than other media .These are not established for earn profit.

Since Nepal has a very low literacy rate print media cannot play vital role in educating the people in comparison to broadcast media. Sale and distribution of printed material has limited scope due to the difficulty in transportation and low purchasing power. Therefore community Radio can be very useful in the remote areas of the country. In this situation Community Audio Tower and Community Radio Programmes, if planned, managed and handled properly, can server the purpose of empowering and changing the rural people.Commonly there are three types of Radio classified according to the government of Nepal in the process of the providing them liscence.Such as-

1) Radio conducted from the government or public Radio.

2) Profit based Radio or Commercial Radio.

3) Leadership of special social group or Community Radio.

DEVELOPMENT OF COMMUNITY RADIO

In 1920 A.D. Radio development was started but for the long time it was not in the effort of the general people.Always the rulers used it as the means for broadcasting progammes and makes the people full of the illusion.It ws not able to became the friends of the happy and sorrows.Because of this miserable condition as an alternative Radio the history of the Community Radio was started.

In 1947 A.D.the labours of the mines of the Bolivia established Radio named "Voice of the minors" in the objectives of the protection of the rights of labour.All the labours are attracted from the progammes broadcasting from this Radio.Grdully development of this Radio makes it the milesstone for the development of the Community Radio.Its popularity is growing day by day.Looking the popularities of this different Radio stations were established in more than 20 industries of the Bolivia.These Radios are called "Minors Radio". All types of the people are attracted from the progrms of this Radio.The prist of the neighbouring country Colombia were highly influnced and they lso established many Radios tking objectives of the publicise the religion.In the decades of 70's the culture of establishment of the community Radio was widely developed in many countries of the Europe and Australia.It effects the Radios conducted from the govrnment.Because of its growing popularity the rulers are not able to prohibit on the broadcasting of the Community Radio.

Only after the restoration of the democracy in Nepal in 2046 B.S. Nepelese people feel peace and some how security.The provisions written in the constitution " Fundamental Rights" are the great achievements of the Nepalese people.In Nepal there is provision to give license for the private radio station. Most of the development-oriented organizations and some of the Village Development Committee have visualized the community broadcasting as an effective media for the empowerment/ development of the mass. In this respect an audio tower can be a pre broadcasting exercise in the rural areas. Such systems have been successfully conducted in other counters such as Philippines, Shrilanka, Thailand etc. for the development of the community. In some villages of Nepal too such audio towers are under operation. They are totally controlled and managed by the community. According to the Natonal Communication Policy -2049, the private sector also get opportinuties of brodcasting educational and entertainment orientd progamme through the F.M.(Frequency Modulation).

After the introduction of the Ntional Broadcasting Procedures-2052,Radio Nepal started F.M.from 100 mhz.In 2054 Jestha ,Radio Sagarmathagot liscence for broadcasting progammes.This is the first Radiogetting liscence from private sector.It start the history of private sector in Nepal.This is also the first community F.M.of the south Asia.some of the Community Radios of Nepal are-Bijaya F.M.,Rupendhai F.M. of Save the environment movement of Rupendhai.Radio Karnali of Jumla, Radio Bheri of Surkhet, Radio Palung of Makwanpur, Bheri Aawaj of the Humanism Research Centre Banke, Saipal F.M. of Bajhang,Muktinath F.M. of the Palpa, Ghoda Ghodi F.M. of Kailali, Solu F.M. of the Solukhumbu, Radio Tulsipur of Dang, Radio Madan Pokhara of Madan Pokhara V.D.C. of the Palpa,ECR F.M. etc.So many Community Radio are conducted in the different parts of the country

RASUWA DISTRICT
Nepal is divided into three geographical divisions and five development regions. We will initially focus Rasuwa district of the central development region of the Himalayan region. Rasuwa district lies in the northern part of Nepal the Chinese boarder, 90km north of kathmandu.According to the cencus of 2058 B.S. 43,906 people are living there.there are 8,609 houses in the different part of the district.Among the total population 22,552 were men and 21,345 were women.The population density is 29 person per sq/Km and the population increasing ratio is 1.8 percent.The total area of ths district is 1514 sq/Km.The northen part is touched with China,Eastern part with Sindhupalchowk district,Nuwakot district in southern part and Dhading district in the western part.There are 9 Illakas and 18 V.D.C.'s similarly only one election area.83 percent of the people in this district are from the Mongolain (Tamang) society.

In the northern part commonly Tamang people re living where as in the southern part Tamang ,Gurung,Magar,Newar,Dalit,Brahman and Chhetri people are living.Most of the people are backward in the education.which effect them in overall sector.They are not able to use their rights properly.Agriculture is the main occupation of the people.Most of the people are under the line of the poverty.There is not any lternative sources of income in this district.Most part oif this district is not touched by transportation link.

PRESENT SITUATION OF THE MEDIA IN RASUWA

There is not any registerd paper, F.M.,T.V. in Rasuwa district.Only the Radio Nepal is clearly listened in the major parts of the Rasuwa.The daily newspapers from Kathmandu such as "Kantipur" , "Gorkhapatra","Nepal Samacharpatra" reaches district deadquater only in 5 to 6 o'clock in the evening hour.It is not possible for proper distribution of the Daily Newspapers in most parts of the district.Only Betrawati, Kalikasthan, Dhunche, Shyapru Bensi The commercial area apporaches the Newspapers.The literacy rate of Rasuwa is only 28 percent. That is why also print media is not the effective means of the communication.On the other hand there is not wide development of the transportation so,it creates the difficulties on the distribution of the papers.when the people cant get papers on time the news value is also decrease.People commonly have not the habit of reading newspaper.

Most of the people of the Rasuwa use electricity.Radio,Television are commonly used but the progammes which are broadcasting or telecasting are not effective for the people.Most of the people in Rasuwa are from Tamang society .They faces the lingustics problem also.

Some NGO's published souvenior including developmental activities and information of the Rasuwa.Canvas Research Center ,Betrawati is pioneer organisation for the development of the communication there.It provides Basic Journalism Traning for 83 youths of rasuwa who had passed S.L.C. examination and time to time aware the different sectors of district for the development of the Community Radio in Rasuwa.This organisation regularly publishing "CANVAS" half yearly magazine,which is developing as the references about the study of Rasuwa.For the following purpose there is more necessaties of the Community Radio.
To give a voice to rural people and a forum for the exchange of their information, opinions and experiences.
To encourage rural new literate people to continue reading.
To inform rural people about development activities in rural areas.
To expose rural problems to government organizations and NGOs.
To strengthen democracy in rural areas.
To support the introduction of income-generation activities.
To inform rural people about appropriate modern technologies.
To inform rural people and exchange their ideas about improving indigenous technologies.
To raise awareness about environment conservation and sustainable development.
To expose rural people who are providing community service.
To support the development activities of women and unprivileged people.

Reference:
1)"CANVAS" vol-1,No. 2,Canvas Research Center,Betrawati, Rasuwa
2)Rasuwa Parswa Chitra-2060,District Development Committee ,Rasuwa
3) Community Radio in Nepal, Pushpa Adhikari
4)TODAY, Vol16,No.2 Apr/May1998
5) www.gaman.blogspot.com
6) www.nepalmedia.org
7) www.agaman.blogspot.com

चिजको चिन्तन एकैछिन् ।

2007-09-27T20:46:00.000-07:00

चिज कारखानामा होइन् कि बाटोमा लडाएर राखिएको यो चिजको नाम नै चिज हो। दैनिक २०० के जी उत्पादन गर्ने चन्दनबारीको झन्डै ३० बर्ष पुरानो चिज कारखाना हुदै धुन्चेबाट राजधानी पुग्ने ११३ कि मी को सडक खण्डको मुलखर्कमा पहिरो गएकोले भने चिजले पनि भरियाको भारी बन्नुपर्यो । सदरमुकामको बाटो बन्द हुदा पनि सुतिरहेको देशलाई यो चिजले के जगाउन सक्ला त ?

CREDIT LINE:www.langtang.blogspot.com

REALITY BITES,RASUWA

सम्झनाको सदरमुकाम : स्याफ्रुबेसी !!

2007-09-27T20:33:00.000-07:00

सुनेको मात्र हो, रसुवाको पुरानो सदरमुकाम हो स्याफ्रु । तर पछि काठमाण्डौसँगको दुरी बढी भएकोले यसलाई धुन्चे सारियो रे । दुई ठुला खोलाको सँगमस्थल स्याफ्रु अब आफैमा चौडाहुने तर्खरमा छ । चीन पुग्न १६ कि मी को बाटो यहाबाट खुल्ने तयारी छदैछ भने लाङ्टाङ् हिमाल, गणेश हिमाल र गोसाईकुण्ड जाने यो त्रिकोणमा उभिएर तपाई यसलाई काठमाण्डौको तिनकुनेसँग दाज्दा फरक त महशुस गर्नु हुने नै छ ।
अर्को कुरा लाङ्टाङ् खोला र भोटेकोशीको यो दोभानमा उभिएर जलश्रोतको अपार सम्भावनाको चर्चा गर्न मात्र नभई ७,२४५ मी अग्लो लाङ्टाङ् लिरुङ हिमालको पनि उचाई नाप्न सकिन्छ ।
८३ प्रतिशत तामाङ बस्तीको यो जिल्लामा भर्खरै इन्डिएन आईडल बनेका प्रशान्त तामाङको चर्चा नहुने त कुरै छैन, बरु उनको पुर्खाको पनि सोधखोज हुनसक्छ ।
"तत्काल अब मोबाईलबाट एस् एम् एस् भोटिङ लाईन बन्द गरिएको छ ।" यो सुचना सोनी टिभीको भने होइन । टेलिकमका टाउका सुगतरत्न कँसाकारले केही समय अघि भने झै नेपालबाट प्रशान्तलाई एस् एम् एस् गर्न सकिदैन भनेर पनि होइन कि !नेपाल टेलिकमको मोबाईल सेवा नै यहा नभएर मात्र सधैको लागि एस् एम् एस् बन्द गरिएको पो रहेछ !!

CREDIT:www.langtang.blogspot.com

REALITY BITES,RASUWA

केरुगं तथा स्वाप्रुवेशी मार्गको योजना तयार

2007-09-27T20:23:00.000-07:00

तस्बिर : रसुवागढी नाकाबाट केरुंग जाने बाटो

काठमाण्ड़ौं, भदौ २५ - उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री राजेन्द्र महतोले चीनसँगको व्यापारलाई सहज बनाउन सीमा पूर्वाधार निर्माणमा सहयोग गर्न आग्रह गरेका छन् ।नेपाल भ्रमणमा आएका चीनको तिब्बत सरकारका उपाध्यक्ष देङ्ग साओगांगको प्रतिनिधिमण्डलसँग महतोले यो आग्रह गरेका हुन् ।सीमा क्षेत्रमा पूर्वाधार विकास, विशेष आर्थिक क्षैत्र र सुख्खा बन्दरगाह निर्माणका लागि उद्योग मन्त्रीले आग्रह गरे । चिनियाँ पक्षले यो अनुरोधलाई सकारात्मक रुपमा लिएको उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले जनाएको छ ।सीमाक्षेत्र केरुगं तथा स्वाप्रुवेशी मार्ग र तिब्बती क्षेत्रतर्फ पूर्वाधार विकासका लागि एक योजना तयार भइसकेको साओगांगले जानकारी दिएका थिए ।सीमा जोडिएको भए पनि चीन र नेपालबीचको व्यापार पाँच प्रतिशतभन्दा न्यून छ ।चिनियाँ व्यापार प्रदर्शनीलगायत विविध कार्यक्रममा भाग लिने क्रममा चिनियाँ प्रतिनिधिमण्डल नेपाल भ्रमणमा छ । यही क्रममा मन्त्री महतो र चिनियाँ पक्षबीच व्यापार विस्तारबारे मन्त्रालयमा छलफल भएको थियो । सन् १९८१ मा चीनसँग भएको वाणिज्य सन्धिको आधारमा व्यापार सञ्चालन भइरहेको छ ।
श्रोत: कान्तिपुर दैनिक, भदौ २६

दैलेख र काठमाडौं

2007-06-29T04:24:00.000-07:00

दैलेखमा,
बासी भातका बोराहरू
खोसाखोस गरिँदा
राजधानी काठमाडौंका
नाली नालीहरूमा
साजी भातका डल्लाहरू
निर्वाध बगिरहेका थिए
ताजुव लाग्यो मलाई !

दैलेख भोकाएर पनि
आनन्दले उग्राइरहेको थियो
काठमाडौं अघाएर पनि
बेचैनीसँग डुक्राइरहेको थियो

तपाइँ भन्नुस् महासय
भोक सिरानी हालेर सुत्ने दैलेख या
पैसा ओछ्याएर सुत्ने काठमाडौं
कुन बढी भोकाएको छ ?
कुन बढी अघाएको छ ?
अर्थात
भोकाएको काठमाडौं
र
अघाएको दैलेख !
- मिलन बगाले
तनहुँ

I LIKE THIS POEM MOST WHICH WAS PUBLISHED IN KANTIPUR DAILY ,WHICH REFLECT THE ACTUAL IMAGE OF OUR VILLAGE.CONSTITUTIONAL ASSEMBLY'S ELECTION IS COMMING MORE NEAR ,WE HOPE THIS ISSUES WILL ADDRESSED SERIOUSLY.

FROM www.langtang.blogspot.com

2007-06-26T06:21:00.000-07:00

बेत्रावती ओर्लेर घुम्ने क्रममा देखिएको पानी घट्टको यो माथिको घुमिरहेको ढुङ्गा देखेर मलाई त्यसको तौल कति होला भन्ने कौतुहुल जाग्यो । पानीको बहाव र बेगले भन्ने हो भने त्यहा एक माइक्रोहाइड्रो राख्न गारो नहोला। किन कि मकै पिस्नको लागी त बिधुतिय मिल नै चलाउन सकिएला नि ।

Tschering Fengo Tamang from Rasuwa climbed Mt.everest

2007-06-15T04:14:00.000-07:00

Tschering Fengo Tamanng from Rasuwa had climbed Mt.Everest.He climbed Mt.Everest from the Tibetan side from Indian Everest-2007 in Baisakh last week. He had completed ten classes as formal education and working in the field of Expedition since three years.
He had passed his early childhood in the lap of the Lang tang as a Shepard. His father is still now Shepard and mother working in house. He was born in 2042 B.S.He had first successfully climbed Mt.Alpik ,from that time he had aimed to climb Mt.Everest.After successfully climbing the Mt.Everest he aimed to climb all the mountains more than 8,000m. High in the world.
“Climate is in the favor of us, so there is not any accident.” he said with me. He adds more-“It is hard to carry oxygen cylinder, most climbers carry after 8,300m.It takes three days /night to reach in the summit of the Everest.”
Sherpa,Tamang commonly climbed mountains. But these communities from Rasuwa often engage in mountaineering sector. Tschering Fengo Tamang is the first person to climb Mt.Everest from Rasuwa.He climbed from the inspiration of Tschering Dorge Sherpa.
At the base camp he saw some dead bodies and more afraid of death. But he thought-“No risk no gain, More risk more gain” and start to climbing. Tschering can speak and write English clearly .His further plans to work for eradication of poverty and illiteracy from Rasuwa.
CONGRATULATIONS AND BEST WISHES FOR BRIGHT FUTURE.

OPINION OF MY STUDENTS

2007-06-13T04:20:00.000-07:00

This is the collections of views of my students reading in DEEPJYOTI BOARDING SECONDARY SCHOOL Gongabu-6, Kathmandu to whom I teach social studies. Last week I had teaches them the lesson DEMOCRACY IN NEPAL. After completing the lesson I asked them-“What is Democracy, Constitutional Assembly and what would you like to suggest Girija Prasad Koirala on this moment?” Let’s read what did they suggested.
Dear all Readers what would you like to suggest Girija Prasad Koirala. Don’t forget to write comment.

In present context, the political system is not good. It was said that the election for the constitutional assembly would be held in Jestha. But no one can succeed that. The date is moved in the month Mangshir. That is acceptable. There is conflict between seven parties and Maoist. Maoist has established a new group called YCL. Because of the works done by the YCL, Giraja Prasad koirala is not happy which the cause of the conflict is. Actually our country is very poor and undeveloped. There are various works to be done for the development.

YCL is also doing various good things which is accepted by all parties as well as Giraja prasad koirala. In the case of wrong works. YCL should be suggested. If that continued they should be punished according to the law. Indeed this is the time of the cooperation not for fighting. That’s why Giraja Prasad koirala should move with hand in hand with Maoist and other parties.
Ujjwal Neupane
Class: 8A

Constitutional assembly is such representative assembly which is directly elected by the people to choose their right candidate. Its definite the right of the people. The whole people of the nation is the source of the in the constitutional assembly. It is used not paralyzed the rights of the people. This covers all the races, areas, culture, tradition, religions, and genders and so on. Constitutional Assembly develops social unity, brotherhood and conserves the sovernity among the people of the people of the nation. There are not any changes to bios unit and the country leads towards the development from all sides. This is the reason why constitutional assembly is the only one way for the development of the country like Nepal. We all public have to understand and curious about Constitutional Assembly. We should not give our vote by taking money, and then only our country’s government will run by the people.

I would like to suggest Girija Prasad Koirala to preserve the ethics of POLITICS.
Bikalpa aryal
Class : 7A

Constitutional Assembly is a prime legal of the country. It comes one times after rational change of the people in the country. It develops strengths in people’s rights. With out it, Country cannot be operated basic on it; we can make several rules of the country. It is the heart of the country. It orders to make country. From it, every people, every society would obtain their Fundamental Rights. If Constitutional Assembly is obtaining, Women can also secure their right.

I want to suggest Girija Prasad Koirala to maintain peace in the country for forever. I want to request to held election of the Constitutional Assembly very soon by being unity of all political parties and public society.
PRAKRITI PANDEY
Class: 8A

Democracy is the most popular form of the government in the modern world which respects people’s opinion and act in the true spirit of the general will of the people. In the context of Nepal the people had struggled hard for a long time to put an end to the tyranny rule.
In this situation, I would like to suggest Mr.Girija Prasad Koirala that-“You are not only the head of the government but also the head of the state at present. You have many responsibilities for non violence, peace and the prosperity of the people and country. To ful fill all of these responsibilities you should stop the conflicts in the different parts of the country. All the people should get peace. Specially we child are very sensitive Today which culture and behavior we have learned effect our future life. So, keeping us from the victims of war and fear is the first duty with it. You have not to kill the spirits of the 2nd people’s movements. You should immediately conduct the election of the constitutional Assembly and move the country ahead in the progressive way.”
UDESH PANDEY
Class: 8B

A constitution is a document that records the fundamentals principle according to which the country is governed. It safeguards the rights of citizen and reminds them of their duties. It provides guidelines for the government to carry out its administrative activities. Constitutional Assembly is defined as an elected body for forming the new constitution.There cans not existence of any other law which is in the constant with the provisions of the prevailed constitution.

I want to suggest Girija Prasad koirala to have a timely election of the constitutional Assembly .Listen the voices of the citizen of the country. Give the equal reggeresentatiton and opportunity for the citizen. Provide to all the citizens theirs inherent rights.
PRAKRITI SHRESTHA
Class: 9A

CANVAS RESEARCH CENTRE,RASUWA: AN INTRODUCTION

2007-06-12T04:36:00.000-07:00

When the world has stepped up in the 21st century it is said to be moving briskly. The wave of change has been welcoming this world from the time unknown, but some things tagged along - social evils and vitiations. When such agitating factors are holding our art and skilled literature, which had been dubbed our introduction, in soups, the youths are bestowed the duty to not let them get ruined. Youth are the next vanguards to research on these social issues and direct in the most apt way. They are the ones to take our introduction limited to narrow walls, up to the heights the world has reached, via modern technology. Among the youths having realized and researched these issues and linked with media and tourism, we are a part of Canvas Research Centre, a non-governmental, non-political and non-profit based organization.

1. The aims could be listed down like these:

a) To actively participate for the identification, protection and promotion of the cultural diversity of Nepal
b) To promote traditional culture, music, folk songs, dance, costume, art and literature and aware people of different brackets
c) To study and investigate different social issues like gender discrimination, poverty, child protection, illiteracy, social evils, wild life and environment.
d) To bring out publications and research matters through suitable technology by going on field works.
e) To conduct training programs on conservation and development of Nepali culture, music, art, dance and tradition.

Although the organization had the paramount objectives as mentioned above during its inception, we look forward to amend and ameliorate the objectives as per the time needs. We have realized that in spite of its proximity with the capital, our Rasuwa has been a run-down area for years. We believe Rasuwa is a possible tourist area. So with the new slogan ‘Communication and tourism for rural development’, the following seem to be our amended objectives.

a) To publish regular bulletins and tabloids for awareness at rock-bottom or local level and uplift the communication, tourism, good governance and human rights.
b) To set up radio, website, library etc to make information and news flow more affable at rural level.
c) To produce, distribute, publish and broadcast various educational visuals and audio materials related to culture, religion and tourism through cable channels and radio.
d) To conduct creative and commercial programs for tourism development.
e) To conduct program on protection and upliftment of rights of women, children, youth and old people
f) To conduct programs associated with prerequisites of development like education, communication, health, transportation etc.

Participants taking Basic Journalism Training certificate in Dhaibung Rasuwa

2. Things we have done till date:
a) The organization, few days after its establishment, despite limited resources and funds went on a research and visit tour of ‘Gosainkund area’ in Rasuwa in 2061 on 1,2 and 3
b) It made ‘Betrawati on hide’ a 30-min documentary that portrays the history and religion of the area and tries to aware and unite all through audio and video. Te documentary was successful in getting included in Langtang Film Festival and local channels.
c) It conducted journalism training to make the communication affable in rural level in Aswin, 2062 in Laharepauw VDC. 20 Intermediate students were benefited by the training.
d) Again gave basic journalism training to some 63 intermediate students in Magh 2063 in Dhaiwung VDC.
e) Published ‘CANVAS’ an educational magazine on the occasion of New Year 2064 and Loktantra establishment day

Registration Details:
DAO Reg. no. 143/062/063
F.N.G.O Reg. no. CR-RAS-7
S.W.C. Reg. no. 21941

WHEN THERE WILL BE ELECTION OF CONSTITUTION ASSEMBLY IN NEPAL?

2007-06-10T05:05:00.000-07:00

GHANTAGHAR

Every body look it and manage their daily routine.One day the political parties of Nepal also Know WHAT IS TIME?,When Nepali people are not ready to give them any execuse.

SOME COMMENTS FROM MAIL

2007-06-08T06:20:00.000-07:00

Dear subash bhai,
Thank you so much for mail. I am glad to have it. well brother, moreover I have explained you in our first meeting. I truely talked with you though it was our first meeting. The answer is there how i talked with you with honestly. I talked with you honestly because you are from Rasuwa and doing great efforts from your side. We have no selfish than doing development of rasuwa. That is my love to rasuwa, your love to rasuwa. That is why i am trying to resettle in our place again. I know that i can do nothing for Rasuwa people but it is true that we have love with our place, people, lifestyle, natural resources and so on.
PHURPA TAMANG, RASUWA

Dear Canvas team
I am very glad to see your blog site, its really fruitfull to update Rasuwa's information for those who is out of Rasuwa and in Rasuwa.I hope to receive such in the future too. take care and thnx for being sweet always. Our best wishes is always with you team and specially to Subash jee keep it up.
Thank you very much.
NABARAJ ACHARYA, RASUWA

Dear Subash
i love the bus shaitya!
and there's even a photo of you in the buspark...cool!
:o)
Allan, CANADA

MAOUIST IN RASUWA: NOT “KIRTAN” BUT CRITICISM

2007-06-06T04:22:00.000-07:00

Tax ticket for foreign tourist who visit Rasuwa district

One Moist soilders carrying arms in Betrawati bazar, Rasuwa

Tourist showing tax ticket at Dharapani ,Dhaibung of Rasuwa

Maoist Wel come board at Check point of Rasuwa

I am studying about Rasuwa from a few months .Rasuwa district lies in the central development region of the Himalayan region. Rasuwa district lies in the northern part of Nepal the Chinese boarder, 90km north of kathmandu. The population of Rasuwa is about 50,000 and the population density is 32people/km2. Rasuwa has many ethnic groups of people. more than 80% are from the Mongolian communities and rest of them are from groups such as Brahmins, Chhetris, Damai, Kami etc. the district has 18 village Development Communities.

The Maoist activities are increasing then in their underground periods. They have not more unitary powers in in Rasuwa, but their activities are trying to bring some waves in the political ponds. They are trying to show them as ordinary power of the developments. Some of their works are thankful such as the captured of RAKTACHANDAN but some of them are more polluted.

Last month had I visited Dhunche, the headquarter of the district. I have got opportunities of meetings some of the local leaders of Maoist .I talk with them for a long time in various subjects. They effort some how for the communication development in Rasuwa.They had started to publishing magazine named NAYA PRABHA (3 issues in a year.).This is more thankful work. Blindly I am not ready to criticize it is milestones for the communicational development in Rasuwa.After reading the 1st issues of it I came to know that it is more based on the Mission Journalism. There is not healthy competition in Mission Journalism. We can’t hope development, change from the Mission Journalism.
Journalism or mass communications broad and wide subjects. When it is in mission people do not believe in its information. I want to suggest left the mission journalism and try to develop the communication in Rasuwa. Many students from the Rasuwa are taking highest education use these man powers .
The above photo is related to the Maoist activities of the Rasuwa. They reached to the government and dissolved their parallel government. They used to take Rs 1000 as tax per foreign tourist. In average they collect 20-30 thousands per day. These events of Rasuwa also get priority in media, these effects on the tourism development of Rasuwa.Thousand rupees are not great thing, and we have to aware of overall effects of it.
Last week I had visit Thamel, “Brezel Bakery and Café”, the reputed café in Thamel area, where my friend Jivan Thapa Magar working. Commonly I visit this café when I get some rest. Here I got opportunities of talking with one foreigner David, from England. After of long informal talking I asked him about “Rasuwa?” He replied me that he was well known about Rasuwa.What do you get wrong in Rasuwa? I aked him. He replies me that-
“We have to pay tax for political parties in Rasuwa. We had already pay tax for the government of Nepal. Is there two governments in your single country? If it I will be the lucky person who visit the country having two government.”
I am unable to speak even a single word there. What will all of you reader speak in this moment? Write the comment.
BECAUSE
IT IS THE TIME OF CRITICISM NOT “KIRTAN”.

SUBASH AGAMAN

BETRAWATI

2007-06-05T22:17:00.000-07:00

B order of districts.
E conomic centre of western no. 1.
T riangle at the three rivers.
R eligious and historical place in north.
A ttractive scenario.
W ay to Gosainkunda.
A rriable land for agriculture.
T reaty settled place with Tibet.
I nviolacy part of state.

Betrawati is one of the most important but shaded religious/historical place of Nepal. It is known as Uttargaya from religious side and there was effective treaty between Nepal and Tibet in 1849 B.S. (1792 A.D.).

In most of the religious occasions there is big fair and gatherings of the people at Betrawati. Such as in Gaijatra, Ekadashi, Janaipurnima, Ram Navami etc.Lack of the proper publicize this destination is in shade. It located only 78K.M. north from the capital city of Nepal. We can easily reach here with in 3 or 4 hours using any types of vehicle. Now in this rainy season (2006) there was a big flood which damages the beauty of Betrawati and also damages a lots of land properties.

CANVAS RESEARCH CENTRE aims the development of Betrawati. Publicize the religious and historical importance of the Betrawati and also expose Betrawati as possible destination of domestic and international tourism. It also aims to bring awareness on the local people for the protection and development. CANVAS made Documentary (BETRAWARTI ON HIDE) of Betrawati in the purpose of publishing it globally.

SUBASH AGAMAN
www.busshaitya.blogspot.com

CONSTITUTIONAL ASSEMBLY IN “BUS SHAITYA”

2007-06-02T05:49:00.000-07:00

SUBASH AGAMAN

Ukali Hos Ya Orali Hos
Bataima Sasurali Hos
Gori Hos Ya Kali Hos
Sasuralima Euta Sali Hos
(These literary lines are written in Nepali language)

These beautiful words are taken from a truck numbered Na 2 Kha 7264. These heart-touching lines are just the tip of the iceberg, there are countless four-liners written on the walls, the doors of the vehicles. Some satiric, some undergone ones and some painful, such ghazals are a common sight. Literature is a mirror that reflects contemplations, thinking of anyone like some of these that represent love, affection, jilt, experience and many other human feelings of not only the bus staffs but also the onlookers. These are undoubtedly realistic, unimaginable and progressive.
Bus literature is the continuation of tradition, exercise of social awakening and noble revolt of the social change. This revolt began in mid 2061 which have made a significant presence for discussion among its lovers in mere two years. The literature has received both support and criticism. Some even questioned, why only bus, how about truck, jeep and car. Basically, whatever the mean be, the objective is just one. The bus being the most approachable mean for people of all brackets unlike taxi, cars and jeep which are used by professionals and trucks only by transporters. So, bus literature represents all vehicles.
When the world has stepped in the 21st century, this new millennium’s literature, race, sex, religion needs to be free from discrimination. Bus literature has impressed us already and if used in the right way and effectively could be a strong way to aware people for social change. Its use, importance and effect need to be discussed and the time is apposite now.
At the moment when the Constitutional Assembly discussions are becoming the headlines, political awareness is a must and bus literature, no doubt, could be a foundation stone. The vehicles en route from East to west could bring a wave of change through dissemination for all the same time. The brevity, sweetness and reality in pictures, cartoons and ghazals in every wall of the bus and vehicles, however, should be kept untouched from the pessimistic sight of the politicians. These could make the parties transparent, responsible and even dignified if written on humanitarian and good governance. And guess what the wave has started drifting.

रसुवामा क्यानभास पत्रिका

2007-05-31T19:07:00.000-07:00

रसुवा -कास)-
रसुवावासीले समग्र जिल्ला समेट्ने गरी पहिलो म्यागेजिन निकालेका छन् ।क्यानभास रिर्सच सेन्टर वेत्रावतीले लोकतन्त्र दिवसमा प्रकाशित गरेको हो । ग्रामीणस्तरमा सञ्चारको पहु“च पुर्‍याउन पत्रिका निकालेको सम्पादक सुवास आगमनले बताए । पत्रिका अर्धवाषिर्क रूपमा प्रकाशित गरिने सेन्टरलेजनाएको छ ।

बस साहित्य’ मा संविधानसभा

2007-05-31T18:52:00.001-07:00

सुवास आगमन बेत्रावती बजार, रसुवा

उकाली होस् या ओराली होस्बाटैमा ससुराली होस्,

गोरी होस् या काली होस्ससुरालीमा एउटा साली होस् ।

यो अन्तरा ना२ख ७२६४ नम्बरको ट्रकबाट लिइएको हो । कतै आत्मानुभूति कतै ठट्यौली त कतै प्रेम पीडा पोखिएका हरफ बसका छाना, झ्याल, ढोकामा लेखिएका छन् । साहित्य ऐना हो जहाँ भावनाको प्रतिबिम्ब देखिन्छ । जीवनका उकाली-ओरालीमा भोगेका अनुभव, सामाजिक जनजीवनका सुख, दुःख, प्रेम, विरह, माया, प्रीति आदि व्यक्त गरिएका रचना सवारी साधनमा लेखिएका हुन्छन् । यी रचनाका विषयवस्तुमा सवारी साधनका कर्मचारीको आत्मानुभूति समेटिएको हुन्छ । जुन अकल्पनीय, यथार्थपरक र प्रगतिशील हुन्छन् ।

बस साहित्य एउटा परम्पराको निरन्तरता, सामाजिक जागरणको अभ्यास र समाज परिवर्तनको भद्र आन्दोलन हो । यो आन्दोलनको यात्रा आरम्भ ०६१ मंसिर २६ बाट विधिवत् रूपमा भएको हो । दुईवर्षे दौरानमा साहित्य अनुरागीका माझ बस साहित्य छलफलको विषय बन्न सफल भयो । थुप्रै आलोचना र समर्थन प्राप्त भयो । केहीले बस साहित्य नै किन ?, ट्रक, जीप, कार, रिक्सा, नहुने भन्ने तर्क राखे, केहीले सवारी साहित्य राख्ने सुझाव दिए । मूलतः सवारी साहित्य, यात्रा साहित्य गतिशील साहित्य, ट्रक साहित्य आदि जे नामले सम्बोधन गरेपनि यो यात्राको आशय एउटै हो । बस अरू सवारी साधनका तुलनामा फरक छ । यो साझा साधन हो जसले सर्वसाधारण मानिस ओसार-पसार गर्छ । जीप, ट्याक्सी भ्यानमा धेरैको पहुँच हुँदैन, आवत-जावत हुँदैन र ट्रक सामान ओसार-पसार गर्ने साधन हो । सबैले सरल रूपमा सवार गर्ने साधन र एकैपटक धेरैले यात्रा गर्ने भएकाले 'बस' शब्दलाई सम्पूर्ण यातायातका साधनको प्रतीकात्मक रूपमा समेटी 'बस साहित्य' भनिएको हो ।

एक्काइसौं शताब्दीको साहित्य, वर्ण, लिङ्ग, जाति, धर्म, सम्प्रदाय आदि भेदभावबाट मुक्त हुनु आवश्यक छ । हामीमा बस साहित्यको अभ्यास व्यवस्थित रूपमा बसिसकेको छैन । यसलाई सही रूपमा प्रयोग गर्ने हो भने जागरणका लागि सन्देश सम्प्रेषण गर्ने भरपर्दो माध्यम बन्नेछ । सामाजिक परिवर्तनका लागि बस साहित्यको सही प्रयोग, यसको महत्त्व, असर र आवश्यकताका विषयमा छलफल हुनु आवश्यक छ ।नेपालमा संविधानसभा बहस जोडदार रूपमा चलिरहेको छ । संविधानसभाको अभ्यासमा राजनीतिक जागरण ल्याउन बस साहित्य विशिष्ट कोशेढुंगा हुनेछ भन्नेमा दुईमत छैन । सवारी साधनका भित्तामा संविधानसभाका विषयवस्तु समेटिएका चोटिला, स्वादिला, सन्देशात्मक रचना लेख्ने हो भने बस साहित्यले राष्ट्रको राजनीतिक परिवर्तनको शंखघोष गर्नेछ । राजनीतिक जागरण र परिवर्तनका लागि यो सही विकल्प हो । सवारी साधनमा संविधानसभाका विषयवस्तुसँग सम्बन्धित रचना, सायरी, कार्टुन, चित्र कोर्ने हो भने लाखौंका संख्यामा मेची-महाकाली गुड्ने सवारी साधनले करोडौं जनतालाई एकैपटक सन्देश प्रवाह गर्नेछन् । यस्ता रचना दलहरूको व्यक्तिगत उद्देश्य प्राप्तिको साधन बन्नु हुँदैन । मानव अधिकार र असल शासनका विषय लेखेर हामी दलहरूलाई मर्यादित, पारदर्शी र जवाफदेही बनाउन सक्छौं ।
( स्रोत: कान्तिपुर राष्ट्रिय दैनिक,१६ जेष्ठ )

रसुवाको मुहार फेर्न

2007-05-31T18:45:00.000-07:00

गएको वैशाख ३१ मा सम्पन्न रसुवाको जिल्ला परिषद्ले झन्डै ४० करोड रुपैयाँ बजेट पारित गरेछ । २८ करोड २४ लाख विकास निर्माणतर्फ र ११ करोड ३९ लाख रुपैयाँ प्रशासनतर्फ छुट्ट्याइएको रहेछ । यो रकमले कृषि, पशु, उद्योग, स्वास्थ्य, खानेपानी, सिंचाइ, पुलपुलेसा, निर्माण तथा जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्रमा दूध चिस्यान केन्द्र र शीत भण्डारका साथै द्वन्द्वपीडितका लागि राहतकोष स्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको खबर पढ्न पाइयो ।
केन्द्र र भण्डार नयाँ शीर्षक हुन् । यसले जिल्ला विकासका लागि सकारात्मक संकेत गरेको छ । द्वन्द्वपीडितका लागि राहतकोष नौलो छ । शिक्षा क्षेत्रमा जोड दिएको देखिन्न । विकासका लागि गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गरी शैक्षिक जनशक्ति बढाउनुपर्छ । स्थानीय योजना तर्जुमा गर्दा यो तथ्य किन बिर्सिएको ? हामी पछि पर्नुको कारण हाम्रो सोचाइमा गतिशीलता नभएकाले हो । दूध चिस्यान केन्द्र र शीत भण्डारले ग्रामीण कृषकलाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्नेछ । यसबाट दक्षिणी भेकका कृषकमात्र लाभान्वित हुने भएकाले उत्तरी भेकका जनता जो शिक्षा, स्वास्थ्य, खाद्यान्न, रोजगारीलगायतमा पछि छन् तिनीहरू समस्यामै रहने छन् । स्थानीय विकास अधिकारी विनोदप्रकाश सिंहको भनाइमा जिल्लाका उत्तरी भेकका नेता, कार्यकता फुलिसकेपमा निवेदन लेखेर योजना माग गर्छन् । त्यस्तै भएर होला, उत्तरी भेक विकासका लागि यो वर्ष ठोस योजना परेको पाइँदैन ।
प्रश्न उठ्छ, विनियोजित रकमले यी सबै योजना कार्यान्वयन गर्न सकिएला ? यी योजना साँच्चै गरिबी निवारणसँग सम्बद्ध छन् ? योजना कार्यान्वयनपछि रसुवावासीको आर्थिक, शैक्षिक, स्वास्थ्य, सामाजिक, मानव विकास सूचकांकमा वृद्धि होला ? जीवन पद्धतिमा परिवर्तन आउँला ? केही दिनअघि म धुन्चे पुग्दा पुरानो बजारमा पानीको समस्या देखेँ । स्कुल पढ्दा मैले प्रयोग गरेका सार्वजनिक धारा भत्के बिग्रेको पाएँ । पानीको थोपो थिएन । डिप्रोस्क नेपाल नामक संस्थाले बनाएको टुटीबिनाको एउटा तुरतुरे धारोमा पानी थाप्न मान्छेका ताँती थियो । धुन्चेमा पानीको समस्या देखेपछि निराश भएँ । गाउँनजिक त्रिशूली खोला, खहरे झर्ना, पानीको मुहान प्रशस्त हुँदा पनि व्यवस्था गर्न नसक्नु हाम्रै कमजोरी हो । यसलाई खानेपानीका जिल्ला प्रमुखसित राख्दा सबै जिम्मा उपभोक्ता समितिलाई दिएको बताए । जसले मासिक रूपमा महसुल तिर्न सक्यो उसले घरभित्रै पानी लैजान सक्दो रहेछ । आम्दानीको स्रोत नभएका गरिबचाहिँ पानी खानबाटै वञ्चित हुनुपर्ने दिन धुन्चेमा आइसकेछ ।
धुन्चेकै घुम्तीनेर ठूलठूला फलामे पाताका गेट ढल्ने अवस्थामा थिए । हेल्थपोस्टको होर्डिङ बोर्ड ढलिरहेको छ । अधिकांश सरकारी भवनका भित्ता चर्केका देखिन्थे । दस, बीस वर्ष पनि नटिक्ने कस्ता भवन बनाएका होलान् ? धैबुङको कटुन्जेमा सडक छेवैमा वषौंदेखि एउटा सुके धारो ठिंग उभिएको छ । बसबाट काठमाडौं-धुन्चे आवात-जावत गर्दा यो धारो धेरैले देखेका छन् । को हुन् यी कामका मूल्यांकन गर्ने ? कसले गर्छ तिनलाई कारबाही ? सबैले देख्ने ठाउँमा योजना कार्यान्वयनको यो हालत छ भने दुर्गम गाउँमा कस्तो होला ?
लोकतन्त्रको पहिलो वर्ष पूरा गर्दासम्म रसुवाको विकास योजनामा खासै परिवर्तन आउन सकेन । योजना छनोटमा अपारदर्शी एवं गलत छनोट गरेको उदाहरण पाइन्छ । मन्दिर बनाउने, गोम्पाको भान्छाघर बनाउने, गोरेटो, घोडेटो निर्माण, पुलपुलेसा, खानेपानी, सिंचाइ, स्कुल मर्मत, भवन निर्माण शीर्षकमा बर्सेनि लगानी भइरहन्छ । जनताको जीवनस्तरमा सुधार आउन भने सकेको छैन । कृषि सडकका नाउँमा रकम बर्सेनि दुरुपयोग भइरहेको छ । यी योजना जनताका लागि आवश्यक हुन सक्छन् । यिनको प्रभावकारिता कति हुन्छ ? या भयो ? लगानी गरेपछि त्यसबाट आउने प्रतिफलको मूल्यांकन गर्नु जरुरी हुन्छ । के त्यस्तो भइरहेको छ ?
धेरैले रसुवाको विकासलाई पर्यटन व्यवसायसित जोडेर हेर्ने गरेको पाइन्छ । पर्यटन व्यवसायले समग्र रसुवावासीको आर्थिक, शैक्षिक, सामाजिक विकासमा परिवर्तन ल्याउन सक्तैन । सगरमाथा, अन्नपूर्णपछिको तेस्रो गन्तव्य लाङटाङ पदयात्रा हो तर पनि पर्यटन व्यवसायले खासै उपलब्धि हासिल गर्न सकेको छैन । पर्यटन व्यवसायीका रूपमा २५ वर्षदेखि काम गर्दै आएका लेजेन्ड होटलका सञ्चालक पासाङ ग्युर्मीको अनुभव यस्तै छ । बहुराष्ट्रिय कम्पनीद्वारा उत्पादित सामग्रीको सट्टा स्थानीय खाद्यवस्तु प्रयोग गर्ने हो भने लाङटाङ, गोसाइँकुण्ड, नक्थलीजस्ता उच्चभूमिमा मिनिरल वाटर, कोकाकोला, बियर, ह्वीस्की, कुरकुरे लगेर बेच्नु पर्दैन । चौंरीको दही, मोही, लोकल रक्सी, लालीगुराँसको जुस्, स्थानीय आलुचिप्स बेच्नुपर्छ । यी खाद्य सामग्री सस्तो हुन्छ । यसमा प्राकृतिक स्वाद हुन्छ । यस्ता खाद्यवस्तुको बिक्रीबाट स्थानीय कृषक लाभान्वित हुन्छन् । स्थानीय वस्तुको बिक्रीले ग्रामीण बेरोजगारी समस्या न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ । सबै पर्यटक रसुवाका गाउँ घुमेर मनोरन्जन गर्ने खालका हुँदैनन् । पर्यटक आकषिर्त गर्न प्राकृतिक सौन्दर्य आवश्यक हुन्छ ।
पर्यटन व्यवसायबाट प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने गाउँ ठूलो स्यापmु, स्यापmुबेंसी, लाङटाङ, गत्लाङ, तातोपानी, नक्थली, थुमन हुन सक्छन् । लाभान्वित ती गाउँका केही जनतामात्र हुन् । हालै खुलेको तामाङ सम्पदा पदमार्गले पारिभेकका सबै गाउँ छुन सकेको छैन । दैनिक पदयात्रा मार्ग छोटो भएको अनुभूति धेरैले गरेका छन् । काठमाडौंबाट वेत्रावतीसम्म आई त्यहाँबाट लाङटाङ र तामाङ सम्पदा पदमार्गका लागि छुट्टनिे गरी प्रचार गर्न सके पदयात्रा लम्बिन सक्छ । वारिका मानीगाउँ, कर्मीडाँडा, ज्योङ्याङ, ग्राङ, बोल्दोङ गाउँ र पारिका ठूलोगाउँ, डाँडागाउँ, मैलुङ, हाकु, ग्रे, गत्लाङ, सिम्पुगुका गाउँले लाभान्वित हुन सक्छन् । कालिकास्थानदेखि यार्सा हुँदै गोसाइँकुण्ड मार्ग खोल्नुपर्छ । जिल्लाका अधिकांश भूभाग लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र पर्छन् । निकुञ्जभित्र सजिलै होटल, लज खोल्न नसक्ने हुँदा निम्न वर्गको पहुँच पुग्न सक्तैन । त्यसकारण पर्यटन व्यवसाय विकासको सहायकमात्र हुन सक्छ । वैज्ञानिक कृषिखेती गरे पनि भूवनोट र जंगली जनावरको अतिक्रमणले खाद्यान्नको संकट बर्सेनि खेप्नुपर्ने बाध्यता उत्तरी भेकका रसुवावासीको छ । समग्र विकासका लागि अन्य विकल्प खोज्नै पर्छ । व्यावसायिक सामुदायिक कृषि वन कार्यक्रम एउटा विकल्प हुन सक्छ ।
- फुर्पा तामाङ
-अधिवक्ता), ठूलो भार्खु, रसुवा

2006-12-20T05:10:00.000-08:00

2006-08-28T01:55:00.000-07:00

THIS IS THE PHOTOGRAPHS OF BELKOTGADHI OF THE NUWAKOT DISTRICT. IT IS WAITING THE CONSERVATION.

2006-08-28T01:27:00.000-07:00

HI, MY GREAT JUNGA BAHADUR AGAIN MY COUNTRY IS WAITING YOUR BIRTH.

2006-08-28T01:19:00.000-07:00

NO DIRECTION IN THE COUNTRY.

2006-08-23T02:56:00.000-07:00

NOW MEASURE THE POWER OF TYRE...

2006-08-23T02:04:00.000-07:00

THIS PHOTOGRAPHS IS ALSO OF BETRAWATI AFTER FLOOD.THAT FLOOD DESTROY MORE THAN 30 HECTOR LAND OF THIS REGION.

2006-08-21T07:13:00.000-07:00

WHAT YOU THINK ABOUT THIS PHOTO???

2006-08-21T07:07:00.000-07:00

PRESENT PHOTO OF BETRAWATI BAZAR

2006-08-21T06:52:00.000-07:00

THIS IS AN OLD PHOTOGRAPHS OF BETRAWATI BAZAR OF RASUWA DISTRICT.
LAST CHAITRA AND BAISAKH THERE WAS DANGEROUS WINDS AND STROMS WHICH DISTROY A LOTS OF PROPERTY AND DECRATING THE BEAUTY OF BETRAWATI.
THIS IS HOLY PLACE OF HINDUS.IT IS ALSO CALLED UTTARGAYA. IT HAS ALSO HISTORICAL IMPORTANCE. IN 1772 AD, THERE WAS TREATY BETWEEN NEPAL AND TIBET.